Қазақстан білім беру орталығына айналуда: шетелдік студенттерді не қызықтырады

Қазақстан шетелдік студенттер үшін барған сайын тартымды бағытқа айналып келеді. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек жариялаған соңғы мәліметтерге сүйенсек, бүгінде Қазақстанның жоғары оқу орындарында 37 мыңнан астам шетелдік студент білім алуда.

Олардың көршілес елдермен ғана шектелмейді: Қазақстанға студенттер Үндістан, Қытай, Орталық Азия елдері, Ресей және басқа да мемлекеттерден білім алуға келуде.

Қазақстандық білімге деген қызығушылық жоғары білім беру жүйесінің дамуымен қатар артып отыр. Елде шетелдік университеттердің филиалдары ашылып, қос диплом бағдарламалары мен ағылшын тілінде білім беру кең етек алып келеді. Қазақстандық жоғары оқу орындары халықаралық байланыстарын нығайтып, әлемдік рейтингтердегі позицияларын жақсартып жатыр.

Қазақстанның өңірдің білім беру картасындағы орны да біртіндеп өзгеруде. Ел енді жастарды шетелге оқуға жіберіп қана қоймай, шетелдік талапкерлер үшін өзі де бәсекеге түсуде. Бұл ретте жоспарлар одан да ауқымды: 2029 жылға қарай шетелдік студенттер санын 100 мыңға жеткізу көзделген.

Шетелдіктер неліктен Қазақстанды жиі таңдайды, олардың арасында қандай мамандықтар сұранысқа ие және жаһандық білім беру нарығында студенттер үшін бәсекеде еліміз не ұсынады - Kazakhstan Today материалында.

Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметінше, 2025-2026 оқу жылында Қазақстанның жоғары оқу орындарында әлемнің 88 елінен 35 075 шетелдік студент білім алған. Бұл алдыңғы оқу жылымен салыстырғанда 11%-ға көп.

Шетелдік студенттер құрамы енді негізінен көршілес елдермен ғана шектелмейді. Ведомствоның 2025 жылы жариялаған мәліметтері бойынша, Қазақстанға білім алуға келген шетелдік студенттердің ең көбі Үндістаннан - 9 959 адам. Түрікменстаннан 9 089, Өзбекстаннан 4 136, Қытайдан 3 367, Ресейден 2 426 студент келген.

Қалалар бойынша ең көп шетелдік студент Алматыда білім алған - 18 195 адам. Бұл елдегі шетелдік студенттердің жалпы санының жартысынан астамын құрады. Астанада 4 292, Шымкентте 3 645 шетелдік студент оқыған. Осылайша, мәліметтер жарияланған кезде шетелдік студенттердің едәуір бөлігі Қазақстанның үш ірі қаласында шоғырланған.

Халықаралық бәсекеге қабілеттіліктің тағы бір көрсеткіші - қазақстандық университеттердің жаһандық рейтингтердегі орны. QS World University Rankings 2026 рейтингіне еліміздің 20 жоғары оқу орны, ал Times Higher Education World University Rankings 2026 рейтингіне бес жоғары оқу орны енген.

Айтарлықтай нәтижелердің бірі - Nazarbayev University-дің Times Higher Education нұсқасы бойынша әлемнің үздік 500 университетінің қатарына енуі.

Қазақстандық жоғары оқу орындары үшін халықаралық рейтингтер тек бедел мәселесі емес. Университеттің шетелде танымал болуы, зерттеу деңгейі мен халықаралық байланыстары шетелдік талапкерлердің таңдауына да әсер етуі мүмкін. Әсіресе елдер арасында студенттер үшін бәсеке күшейіп жатқан кезде бұл факторлардың маңызы арта түседі.

Ғылым және жоғары білім министрлігінің 2025 жылдың соңында жариялаған мәліметтері бойынша, шетелдік студенттердің ең көбі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде білім алған - 4 497 адам. Екінші орында 2 687 шетелдік студент оқыған Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті тұр.

Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде 2 483, Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінде 1 759, Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетінде 1 730 шетелдік студент жоғары білім алған.

Медициналық білімге сұраныс әсіресе жоғары. Жарияланған мәліметтерге сәйкес, денсаулық сақтау және медицина бағыттарында 12 950 шетелдік студент білім алған. Бұл Қазақстанның жоғары оқу орындарындағы барлық шетелдік студенттердің үштен бірінен астамын құрайды.

Екінші орында педагогикалық ғылымдар - 5 943 студент. Одан кейін бизнес және құқық - 4 539, инженерлік бағыттар - 3 374 және ақпараттық технологиялар - 2 141 студент.

Қазақстандағы жоғары білім сапасын арттыру құралдарының бірі - танымал шетелдік университеттерді тарту және бірлескен білім беру бағдарламаларын дамыту.

Бүгінде елімізде шетелдік университеттердің 33 филиалы жұмыс істейді. Серіктес елдердің қатарында АҚШ, Ұлыбритания, Қытай, Германия, Франция, Оңтүстік Корея, Ресей және басқа мемлекеттер бар.

Сонымен қатар, қазақстандық жоғары оқу орындары шетелдік университеттермен бірлескен бағдарламаларды кеңейтіп келеді. Елдегі университеттердің жартысынан астамы 24 елдің 131 жоғары оқу орнымен серіктестікте қос диплом бағдарламаларын ұсынады.

Осындай жобалардың бірі Манаш Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті мен Аризона университеті арасында жүзеге асырылып жатыр. Ғылым және жоғары білім министрлігінің хабарлауынша, 2026 жылы қос диплом бағдарламасы бойынша білім алған студенттердің алғашқы түлектері оқуын аяқтады.

Осылайша, Қазақстан бірден екі міндетті шешіп отыр: өз студенттеріне елден шықпай-ақ халықаралық білім алуға мүмкіндік береді және жергілікті университеттердің шетелдіктер үшін тартымдылығын арттырады.

Жоғары білімнің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру Қазақстанның 2023-2029 жылдарға арналған жоғары білім мен ғылымды дамыту тұжырымдамасында көзделген.

Сала алдына қойылған тағы бір міндет - 2029 жылға қарай шетелдік студенттер санын 100 мыңға жеткізу. Қазіргі көрсеткіштермен салыстырғанда, бұл мақсатқа жету үшін Қазақстан олардың санын үш есеге жуық арттыруы қажет.

Шетелдік студенттер санының өсуі университеттік ортаны одан әрі дамытуды талап етеді. Ғылым және жоғары білім министрлігі негізгі бағыттардың қатарында ағылшын тіліндегі бағдарламаларды кеңейтуді, университет инфрақұрылымын жаңғыртуды, жатақханалардағы орын санын көбейтуді, сондай-ақ шетелдіктердің білім алуы мен тұруы үшін жайлы әрі қауіпсіз жағдай жасауды атап отыр.

Осылайша, Қазақстан негізінен студенттерін шетелге оқуға жіберетін елден халықаралық білім беру көші-қонының дербес бағытына біртіндеп айналып келеді. Алайда 100 мың шетелдік студентке жеткізу мақсаты қазақстандық жоғары оқу орындарын шетелде белсенді танытуды ғана емес, білім сапасын одан әрі арттыруды, инфрақұрылымды дамытуды және шетелдік талапкерлер үшін күшейіп келе жатқан бәсекеге төтеп бере алатын жағдай жасауды талап етеді.