Қақтығыстардың салдарынан жаһандық экономикаға келген шығын 22 трлн АҚШ долларына жетті - Тоқаев
Сурет: Ақорда
2025 жылы зорлық-зомбылықтан әлемдік экономикаға келген шығын шамамен $22 трлн-ға немесе әлемдік ЖІӨ-нің 10 пайызына жетті, деп мәлім етті Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Нью-Делиде өткен "аутрич" / "БРИКС плюс" форматындағы пленарлық отырыста.
Мемлекет басшысы өңірлік қақтығыстар тек соғыс қимылдары жүріп жатқан елдерге ғана емес, бүкіл әлемдік экономикаға әсер ететінін атап өтті.
"Былтыр қақтығыстардың салдарынан жаһандық экономика шамамен 22 триллион доллар зиян шекті. Яғни әлемдік ішкі жалпы өнімнің 10 пайызына парапар. Бұл - алаңдатарлық ахуал. Біз аймақтық кикілжіңдердің қақтығысушы тараптармен шектелмей, халықаралық экономикаға зардабын тигізе бастағанына куә болып отырмыз. Маңызды теңіз жолдарының үзілуі жаһандық энергетика, азық-түлік және сауда тізбегіндегі осал тұстарды анық көрсетті", - деп мәлім етті Тоқаев.
Оның айтуынша, бейбітшілік пен стратегиялық тұрақтылық экономикалық және орнықты дамуға қажетті алғышарттар саналады. Президент өңірлік қақтығыстарды бәсеңдетуден саяси диалог пен дипломатия арқылы ұзақ мерзімді тұрақтылыққа көшуге шақырды.
Тоқаев сондай-ақ, жаңа қарулану жарысының туындау қаупі бар екенін айтып, ядролық державаларды жоғары деңгейдегі диалогқа, соның ішінде жаңа технологияларға байланысты тәуекелдерді азайту мәселелерін талқылауға шақырды.
Президент жетекші державалар арасындағы сенімнің төмендеуін тағы бір проблема ретінде атады. Оның айтуынша, бұл БҰҰ-ға балама жоқ. Реформа Ұйымның қақтығыстардың алдын алып, ұжымдық шешімдер қабылдау әлеуетін нығайтуға тиіс. БҰҰ Жарғысы мүлтіксіз сақталуы қажет. Оны әркім өз бетінше қолдануына болмайды. Қауіпсіздік Кеңесін реформалау кезінде қазіргі әлемнің жағдайы ескеріліп, оның құрамында Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінің өкілдері болуын қамтамасыз еткен жөн.
Мемлекет басшысы экономикалық ынтымақтастық мәселесіне де жеке тоқталды. Оның айтуынша, 2025 жылы Қазақстанның БРИКС-қа мүше және серіктес елдермен тауар айналымы 72 миллиард долларға жуықтаған.
"Біз барлық БРИКС мемлекеттерімен сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарды әртараптандыруға ниеттіміз. Оған өнеркәсіп, транзит және технологиялық әлеуетіміз жетеді", - деді президент.
Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі төрағасы ретінде БРИКС-пен экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуді және Үндістанмен еркін сауда туралы келісім жасасуды құптайды.
Тоқаев перспективалы бағыттардың қатарында энергетика саласындағы терең өңдеуді, аса маңызды минералдарды, ауыл шаруашылығын, технологиялар трансферін және бірлескен инвестицияларды атады. Оның айтуынша, Жаңа даму банкі БРИКС елдеріндегі, сондай-ақ Қазақстандағы коммерциялық тұрғыдан өміршең жобаларды қаржыландыру мүмкіндігін қарастыра алар еді.
Президент сондай-ақ көлік байланыстарын белсенді дамыту қажеттігін ұсынды. 2025 жылы Қазақстан арқылы 40 миллион тоннаға жуық транзиттік жүк тасымалданған. Елдің ұзақмерзімді жоспар бойынша осы көрсеткішті жылына 100 миллион тоннаға жеткізу.
"Жалпы, Қытай мен Еуропа арасындағы құрлық жолдарымен жеткізілетін жүктің 85 пайызы Қазақстан аумағымен өтеді", - деді Тоқаев.
Қазақстан теміржол желісін, порттар мен цифрлық инфрақұрылымды дамытуды жоспарлап отыр. Президент сондай-ақ Транскаспий халықаралық көлік бағытының және оны "Бір белдеу, бір жол" бастамасымен әрі "Солтүстік - Оңтүстік" дәлізімен ұштастырудың әлеуетін атап өтті.
Тоқаев жасанды интеллектіні ынтымақтастықтың тағы бір бағыты ретінде атады. Ол жасанды интеллект саласында БРИКС плюс серіктестігін іске қосуды ұсынды.
"Нақты шара ретінде жасанды интеллект саласы бойынша БРИКС плюс серіктестігін іске қосуды ұсынамын. Оның аясында ұлттық ЖИ орталықтарын біріктіруге, зертханалар мен ғылыми жобаларды қолжетімді етуге, сондай-ақ бірлесіп көптілді шешімдер әзірлеуге болады", - деді президент.
Қазақстан мұндай ынтымақтастық үшін өзінің есептеу инфрақұрылымын, сондай-ақ БҰҰ-ның ұлттық және цифрлық орталықтарының мүмкіндіктерін ұсынуға дайын.
Тоқаев сондай-ақ БРИКС елдеріне БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесі ретінде Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі Қазақстан бастамасына қосылуды ұсынды.
Оның айтуынша, жаһандық деңгейде су ресурстарын басқару ісі шашыраңқы жүргізіліп келеді, сондықтан жаңа ұйым мемлекеттер арасындағы үйлестіруді жақсарта алар еді. Президент БРИКС-ке мүше мемлекеттер мен серіктестерімізді осы маңызды жобаны қолдау үшін Қазақстан бастамашы болған халықаралық консультацияларға қосылуға шақырамын.
Мемлекет басшысы БРИКС әлем халқының жартысына жуығын және әлемдік ЖІӨ-нің шамамен 40 пайызын қамтитынын атап өтті. Қазақстан бұл бірлестікті БҰҰ-ның орталық рөліне негізделген халықаралық жүйені толықтыратын практикалық ынтымақтастыққа арналған ашық алаң ретінде қарастырады.
Президент сөзін түйіндей келе, тиімді көпжақты ынтымақтастық болмаса, көпполярлы жүйе жікке бөлінуді одан сайын ушықтырып, адамзатқа қауіп төндіретінін айтты. Оның пікірінше, Қазақстан егемендікке, мүдделердің теңгеріміне және ортақ жауапкершілікке негізделген жасампаз көпполярлы жүйені қолдайды.
Бұған дейін ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин Қытай БРИКС елдері үшін жасанды интеллект саласындағы халықаралық ынтымақтастық орталығын құратынын мәлімдеді. Ол сондай-ақ жасанды интеллект, сауда және инвестициялар, цифрлық экономика, зияткерлік өндіріс және мамандар даярлау салаларындағы ынтымақтастықты дамыту жөніндегі бес бастаманы ұсынды.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.