Көк-Жайлауға құрылыс салу мұздықтардың толық жойылуына әкелуі мүмкін – сарапшылар Эксклюзив КТ
Көк-Жайлау шатқалына құрылыс салу таудағы температураны жоғарылатып, мұздықтардың еруін жеделдетіп, өңірдегі климатының өзгеруіне әкелуі мүмкін. Бұл туралы "Алматы экологиялық қоғамы" қоғамдық бірлестігінің сарапшылары Kazakhstan Today агенттігінің тілшісіне берген эксклюзивті сұхбатында мәлімдеді.
"Қонақүйлер, апарт-отельдер, мейрамханалар, ауаны реттеу жүйелері, автомобиль жолы, көлік, аспалы жолдар және басқа да жасанды нысандардың барлығы қызып, ыстық ауа бөле бастайды. Салдарынан тау аумағында "жылу аралы" пайда болады. Бұл мұздықтардың еруін одан әрі жеделдетеді", - деп есептейді мамандар.
Олардың пайымдауынша, құрылыс салу үшін ағаштарды кесу және тау беткейлерінің мақсатын өзгерту ауада шаң мен күйенің түзілуіне және еркін таралуына тікелей себеп болады.
"Мұздықтардың бетіне қонған шаң мен күйе оларға жойқын әсер етеді. Сонымен қатар, автомобиль жолдары мен инженерлік желілер салу үшін Қазақшық өзенінің бойындағы бірнеше мың ағаштардың кесілуі мұздықтарды қаладан тауға қарай келетін ыстық ауа, шаң мен ыстан қорғайтын соңғы тосқауылдан айырады. Алматы мұздықтары мен өзендері толық жойылған жағдайда өңірдің климаты өзгеріп, бұрынғыдан да құрғақшылық болып, өсімдіктер мен адамдар үшін қолайсыздық өсе түседі", - деп түсіндірді сарапшылар.
Мамандардың мәліметінше, қазіргі уақытта өңірдегі мұздықтарға қатысты жағдай онсыз да нашар.
"Соңғы жылдары Іле Алатауындағы мұздықтардың барлығы дерлік айтарлықтай азайып, мұз жамылғысының басым бөлігін жойылып барады. Атап айтқанда, мұздықтардың ауданы 75%-ға, көлемі 50%-ға азайған", - деді олар.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі уақытта мұздықтардың жедел еруінің басты себебі - қаладан тауға кедергісіз көтерілетін шектен тыс жылы ауа.
"Соңғы 23 жылда әл-Фараби даңғылынан жоғары орналасқан алма бақтарының барлығы дерлік кесіліп, орнына құрылыс салынды. Бұған дейін алма бақтары мен биік терек және қарағаштан тұратын бақ қорғау жолақтары ұзақ жылдар бойы қаладан тарайтын жылы ауа ағынының тауға өтуіне кедергі келтіретін тау бөктеріндегі қорғаныш буферлік аймақ ретінде қызметін атқарды. Сонымен қатар, бақтар күн сайын ылғал бөліп, буландырып отырды. Ол жоғары көтеріліп, салқындап, бұлт түзіліп, тауда жазғы жауын-шашынның көп болуына ықпал ететін. Бұлттар, жауын-шашын және бау-бақша өсімдіктері мұздықтар мен қар жамылғысының еруін айтарлықтай баяулататын", - деп атап өтті мамандар.
Естеріңізге сала кетсек, 2011 жылы Алматының бұрынғы әкімі Ахметжан Есімов Үкіметте Алматыны дамыту мәселелері жөнінде өткен кеңесте қалада "Көк-Жайлау" тау шаңғысы курортын дамыту жоспарланып отырғанын мәлімдеген еді.
2013 жылы Алматы әкімдігі құны шамамен 3,145 млрд теңге болатын курорттың жобалау-сметалық құжаттамасын әзірлеуге тендер жариялайтыны белгілі болған еді.
Сол кезде жобаның қоғам наразылығына қарамастан іске асырылып жатқаны айтылды. Сарапшылар, экологтар, спортшылар және Алматының басқа да тұрғындары Көк-Жайлау үстіртіндегі тау шаңғысы курорты жабайы табиғатқа зиян келтіреді, қалада су тапшылығына әкелуі мүмкін және мәлімделген экономикалық тиімділікті, яғни жергілікті және шетелдік туристерді тарту мен жаңа жұмыс орындарын ашуды қамтамасыз етпейді деп мәлімдеген болатын. Көк-Жайлауды қорғау үшін қоғам өкілдері Орхус комитетіне шағым да түсірген.
2019 жылы Қоғамдық кеңестің отырысында Алматының бұрынғы әкімі Бауыржан Байбек "құрылыс мәселесін мұқият зерделеу" деген уәжбен "Көк-Жайлау" курортын іске асыруды үш-бес жылға кейінге қалдыруды ұсынған болатын.
Мәдениет және спорттың бұрынғы министрі Ақтоты Райымқұлова Facebook парақшасында "Көк-Жайлау" тау шаңғысы курортының құрылысына қатысты пікір білдірді. Ол курорт құрылысы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен кейінге қалдырылғанын еске салды.
"Мемлекет басшысы бұл маңызды мәселеде асығыстық болмауы керектігін, сарапшылардың бағасы мен қала тұрғындарының пікірін зерттеу қажет екенін атап өтті", - деп жазды ол.
Өткен жылдың желтоқсан айында Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті "Ашық НҚА" порталында "Алматы тау кластерінің туризмін дамытудың 2025-2029 жылдарға арналған кешенді жоспары" қаулысының жобасын жариялады.
Түсіндірме жазбада жобаны қабылдау туризм саласын дамытуға, туристер ағынын өсіруге, Қазақстанның халықаралық деңгейдегі орнын көтеруге және қолайлы инвестициялық ахуал қалыптастыруға ықпал ететіні айтылған. Жоспарға сәйкес, жобаны іске асыру үшін жалпы сомасы 655 911 млн теңге болатын 127 іс-шара көзделген.
Сол кезде қоғам белсендісі Ажар Жандосова нысандардың құрылысы мен қызметі қаншалықты экологиялық талаптарға сай жүргізілсе де, оның топырақ жамылғысына, биоалуантүрлілікке және қазіргі уақытта апатты деңгейде азайып жатқан мұздықтардың жағдайына міндетті түрде әсер ететінін мәлімдеген болатын. Оның айтуынша, мұның барлығы Алматының климатына да ықпал етеді.
Kazakhstan Today ақпарат агенттігінің сайтында тау шаңғысы курортын салу мәселесіне қатысты сауалнама жүргізіліп, нәтижесі бойынша респонденттердің 80%-ы Көк-Жайлауға құрылыс салуды қолдамаған болатын.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
тақырып бойынша жаңалықтар
Шақырымдарға созылған кептелістер: алматылықтар қала жолдарындағы ахуалға наразылық танытуда
Қала тұрғындары күндіз қала қозғалысын тұралатып тастаған жол кептелістеріне шағымдануда, деп хабарлайды агенттік тілшісі.
Қаланың орталығында көлік кептелісі күшейіп, Төле би, Тимирязев көшелерін, Абай және Әл-Фараби даңғылдарын, сондай-ақ Сейфуллин - Сәтбаев және Мұқанов - Шевченко көшелерінің қиылыстарын қамтыды.
Әлеуметтік желі қолданушыларының жазуынша, Құлжа тасжолында Алматыға қарай бірнеше шақырымға созылған кептеліс те пайда болған.
Кептелісте тұрған тұрғындар жолдағы жағдайға наразылық білдіріп, видео түсіруде.
Қыркүйекте мектептерде оқу басталып, студенттер қалаға оралған кезде көлік қозғалысының қиындауы үйреншікті жағдайға айналғанына қарамастан, тұрғындар бұған көбіне дайын болмай шығады. Ал, қала билігі тарапынан алдын ала берілетін ақпарат көп жағдайда жеткіліксіз болады.
Биыл жол жөндеу мен көшелерді қайта жаңғырту жұмыстары жағдайды одан әрі қиындата түскен.
Қыркүйек айында билік қала тұрғындарына мүмкіндігінше жеке көлікпен жүруден бас тартып, қашықтан жұмыс істеуге көшуді ұсынды. Алайда бұл шара кептеліс мәселесін шеше алмады. Сонымен қатар қала тұрғындары жаппай метроға ауысып, станцияларда да ұзын-сонар кезек пайда болды.
Алматыда көлік кептелісі мәселесі ең өзекті проблемалардың бірі болып отыр.
Polisia.kz-тің өткен жылғы мәліметі бойынша, күн сайын мегаполис көшелеріне басқа өңірлерден келетін көліктерді қоса алғанда, 1,5 миллионнан астам көлік шығады. Сондай-ақ, Алматыға облыстан күн сайын көптеген көлік кіреді.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Қараманас ауылының мектебіне Рахметолла Райымқұловтың есімі берілді
Ташкент облысы Бостандық ауданының Қараманас ауылындағы №34 жалпы орта білім беретін мектепке көрнекті қазақ жазушысы, драматург, аудармашы, Ұлы Отан соғысының ардагері және қоғам қайраткері Рахметолла Райымқұловтың есімі берілді, деп хабарлайды ҚР Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметінен.
Салтанатты іс-шара Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Елшілігінің қолдауымен екі елдің жазушыларының "Түркі әлемінің рухани мұрасы: әдебиет - дәуірлер мен ұрпақтар сабақтастығы" форумы аясында және де жаңа оқу жылының басталуына орай ұйымдатырылды.
Форум екі елдің әдебиет және мәдениет өкілдерінің басын қосып, қазақ-өзбек мәдени-гуманитарлық байланыстарын нығайтуға, ортақ рухани мұраны сақтауға және шығармашылық диалогты кеңейтуге бағытталған тағы бір маңызды алаңға айналды.
"Мектеп 1913 жылы жазушы дүниеге келген Қараманас ауылында орналасқан. Білім ордасына оның есімінің берілуі ортақ тарихи-мәдени мұраны сақтауға деген құрметтің және Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы достықты нығайтудың жарқын көрінісі болды",- деп айиылған хабарламада.
Салтанатты рәсімге Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі М.Отарбаев, Өзбекстан Республикасы Президентінің кеңесшісі Х.Султонов, Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Елшісі Е.Тоғжанов, Түркі мәдениеті және мұрасы қорының президенті, профессор А.Райымқұлова, сондай-ақ мемлекеттік органдардың, Қазақстан мен Өзбекстан Жазушылар одақтарының өкілдері, шығармашылық зиялы қауым, мәдениет және әдебиет қайраткерлері қатысты.
Қазақстанның Өзбекстандағы елшісі Ералы Тоғжанов құттықтау сөзінде бұл оқиғаның жай ғана мектептің ашылуы емес, қазақ пен өзбек халықтарының сан ғасырлық ортақ тарихының, мәдениеті мен рухани жақындығының жемісі екенін атап өтті.
Мерекелік іс-шара дәстүрлі алғашқы қоңырау рәсімінен басталып, "Рахметолла Райымқұлов: ұрпақтарды біріктіретін мұра" тақырыбындағы ашық сабақпен жалғасты.
Сондай-ақ, жаңартылған мектеп кітапханасы мен Р.Райымқұловтың мемориалдық бұрышы ашылып, кітапхана қоры қазақ және өзбек әдебиетінің жаңа басылымдарымен толықты. Екі елдің Жазушылары одақтарының өкілдері тарихи жадыны сақтауда және гуманитарлық байланыстарды дамытуда әдебиеттің ерекше рөлін атап өтті.
Алғашқы қоңырау жаңа кезеңнің символына айналды: жазушының есімі туған жеріне қайта оралып, жаңа ұрпақтың жадында және білімінде мәңгі сақталмақ.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Қазақстанда алғаш рет Тазы күні аталып өтуде
Сурет: qr-pib.kz
Бүгін, 3 қыркүйек Қазақстанда алғаш рет қазақтың тазысы мен төбетіне арналған күн аталып өтілуде, деп хабарлайды агенттік тілшісі.
"Тазы ұлттық ит тұқымы ретінде халқымыздың мәдени мұрасы мен дәстүрлі тұрмыс-тіршілігінің ажырамас бөлігі саналады. Ол адалдықты, ептілік пен күшті бейнелейтін "Жеті қазынаның" қатарына кіреді", - деп мәлім етті президенттің баспасөз хатшысы Айбек Смадияров.
Ғасырлар бойы тазы мен төбет Ұлы далада адамзаттың сенімді серігі болған. Тазыны аңшылыққа пайдаланса, төбетті мал мен мүлікті қорғауға пайдаланған.
Соңғы жылдары Қазақстанда ұлттық ит тұқымдарын сақтау және дамыту жұмыстары қолға алынған. Оларды сақтау және өсімін молайту мәселелері бойынша заң қабылданып, Қазақстан Халықаралық кинологиялық федерацияның (FCI) толыққанды мүшесі болды.
2024 жылы тазы тұқымы алдын ала халықаралық деңгейде танылып, Қазақстан ресми түрде осы ит тұқымының шыққан елі ретінде бекітілді.
Қазір қазақстандық тазылар ірі халықаралық көрмелерге қатысып жүр, асыл тұқымды иттер базасы кеңейіп, өсірушілер саны артып келеді.
Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, бүгінде Қазақстан кинологтар одағының бірыңғай асыл тұқым кітабында 4 мыңға жуық тазы тіркелген. Олардың нақты саны бұдан да көп, өйткені ауылдар мен шалғай аудандардағы иттердің бір бөлігі әзірге орталықтандырылған есепке алынбаған.
Мамандар өңірлерде асыл тұқымды иттерді тексеруді жалғастырып, олардың шығу тегі туралы мәліметтер жинап, есепке алуды жалғастыруда. Бұл тазының тұқымдық белгілері мен генетикалық әртүрлілігін сақтау қажеттілігінен туындап отыр.
Қазақ тазысы шетелде де белсенді таныстырылып келеді. 2025 жылы бұл тұқым Хельсинкиде өткен Дүниежүзілік иттер көрмесінде ресми түрде таныстырылса, 2026 жылғы маусымда Болоньяда өткен World Dog Show көрмесінде Қазақстанның 12 тазысы таныстырылды.
Жетісу облысында Қазақы ит тұқымдарының ұлттық орталығы салынып жатыр. Орталықта таза тұқымды иттерді асырау және өсіру, бірыңғай шежіре кітабын жүргізу, кинология саласындағы мамандарды даярлау, сондай-ақ көрмелер, байқаулар, сынақтар мен жарыстар өткізу жоспарланған.
Сонымен қатар, 2026 жылдың ақпан айында Үкімет қазақы ит тұқымдарын сақтау және өсімін молайту жөніндегі 2026-2036 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекіткен.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Қазақстандық әйел алғаш рет Балқашта 21 шақырымды жүзіп өтті
Сурет: Маңғыстау облысының ҚКО
Маңғыстаулық заңгер Жаннат Қатарбаева Балқаш көлінде 21 шақырымды жүзіп өткен алғашқы қазақ әйелі атанды, деп хабарлайды Маңғыстау облысының Қоғамдық коммуникациялар орталығы.
Қатарбаева ашық суда жүзуден Ultra Oceanman халықаралық жарысына қатысқан. 2026 жылы бұл жарыс Балқашта алғаш рет ультра ұзақ қашықтықта өткізілді.
Жаннат Қатарбаева Жаңаөзенде дүниеге келген. Қазір Астанада тұрады және заңгер болып жұмыс істейді.
Ол алты жылдан бері жаттықтырушы Дмитрий Деревянконың жетекшілігімен жүзумен айналысады. Қазақстанда өткен жарыстарда 8 және 10 шақырымдық қашықтықтарды бағындырып, бірнеше рет жүлделі орындарға ие болған. Сондай-ақ спортшы Италиядағы Орта көлінде ашық суда 14 шақырымды жүзіп өткен.
Қатарбаеваның айтуынша, оның жетістігі әйелдердің жасына қарамастан спортпен айналысып, алдына жаңа мақсаттар қоя алатынын көрсетеді. Ол өз үлгісі арқылы әйелдерді белсенді өмір салтын ұстануға және өз күшіне сенуге ынталандырғысы келеді.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Фельдшер Ұлдана Мырзуанның қазасы: тұрғындар үй қабырғасы тағы да опырылуы мүмкін деп қауіптенуде
Сурет: Астана ТЖД бейнежазбасынан скриншот
Астанада тұрғын үй қасбетінің бір бөлігі опырылып, фельдшер Ұлдана Мырзуанның қаза болуына қатысты сот процесі жалғасып жатыр. Бүгін сотта осы үйдің тұрғыны Валерия Самсонова куә ретінде айғақ берді, деп хабарлайды агенттік тілшісі.
Тоғызыншы қабатта тұратын Самсонованың айтуынша, 2025 жылғы 8 қарашада қасбеттің бір бөлігі опырылғаннан кейін әкімдік техникалық қабатта нығайту жұмыстарын жүргізуге көмектескен.
"Қайта опырылып кетпеуі үшін қасбеттің кірпіштерін алып тастады. Үйдің одан әрі ажырап кетпеуі үшін швеллерлермен бекітті. Бұл жұмыстар желтоқсан мен қаңтар айларында жүргізілді. Осыдан екі апта бұрын дәлізімізде жарықтар пайда болды. 9-қабатта және техникалық қабатта қабырғалар қатты ажырап барады... Екінші кіреберістің техникалық қабатында да ажырап кеткен жерлер бар. Қазір не болатынынан қорқып отырмыз. Бұрын 9-қабаттан 7-қабатқа дейін жарықтар болған еді, енді одан төменге тарай бастады. Үй одан әрі бұзылып барады", - деді ол.
Куәгердің айтуынша, соңғы айларда тұрғындар үйдің жағдайына назар аударуды сұрап, мемлекеттік органдарға ұжымдық түрде өтініш жасаған.
"Бұдан әрі де опырылып кете ме деп қорқамыз. Үйдің жанында балалар алаңы бар. Егер кірпіштер құласа, адамдар қаза болуы мүмкін. Қазір қабырғалар тез ажырап барады, бұрын жарықтар мұндай жылдамдықпен ұлғаймайтын... Қабырғамыз кез келген сәтте опырылып түсуі мүмкін", - деді Самсонова.
Куәгер сондай-ақ, сараптама қорытындысы бойынша үй апат алдындағы жағдайда деп танылғанын атап өтті.
Самсонова қасбеттің бір бөлігі алынғаннан кейін тұрғындар кірпіш қалаудағы ақауларды көргенін де мәлімдеді.
"Қалау жұмыстары кірпіш сынықтарынан, сынған кірпіштерден жасалған... Арматуралық тор жоқ, кірпіш қалауда ерітінді де жоқ... Мұның бәрін қасбетті алып тастағаннан кейін көрдік. Біздің жақтағы кірпіш те дәл осындай болып шығады, сондықтан кез келген сәтте опырылып кетуі мүмкін деп қорқамыз", - деді ол.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.