Қант қызылшасын өсіру Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігінің кепілі деп аталды
Қант қызылшасы – біздің елімізде қант алуға арналған негізгі шикізат, оның өндірілу деңгейі елдің азық-түліктік қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді.
НҰР-СҰЛТАН. 25 ҚАЗАН - Қант қызылшасын өсіру елдің азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде стратегиялық негізгі бағыттың бірі болып табылады. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаттары Шолпан Бастаубаева мен Керімтай Қонысбеков өз пікірлерімен бөлісті, деп хабарлайды KAZAKHSTAN TODAY ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Осы заманғы аграрлық қарым-қатынастағы елдердің даму тенденциясына талдау жасау Қазақстанның АӨК-нің (агроөнеркәсіп кешені) ары қарай дамуы мемлекеттік қолдаудың тиімділігі және қант зауыты төңерегіне топтасқан кооперативтік бірлестіктерді құру есебінен инновацияны енгізуге тең дәрежеде ыңғайлы жағдай жасау арқылы бәсекеге қабілеттілікті арттыруға жұмылдырылуы керек екендігін көрсетеді.
Республикада қант қызылшасын өсірген жылдардағы егістік алқабының ең жоғарғы көлемі 80,8 мың гектарға жетіп, орташа өнімділік әр гектарына 270 центнерді құраған еді. Бұл ретте қызылша ауыспалы егістігі айналымын игеру үшін 213,5 мың гектар суармалы жер пайдаланылды. Осының арқасында өнімділік жөнінен ең жоғары нәтижеге 1972 жылы қол жеткізілді. 73,1 мың гектардың әр гектарынан 338 центнерден тәтті түбір жиналып, мемлекетке 2 349,5 мың тонна қант қызылшасы өткізілді. 1976 жылы Талдықорған облысының екі ауданы: Киров (5,2 мың гектардан) және Талдықорған (9,2 мың гектардан) тиісінше 366 және 375 центнерден өнім алды. 2004 жыл мен 2014 жыл аралығында елдегі қант қызылшасы алқабы 22,3 мыңнан 1,2 мың гектарға дейін күрт қысқарды", - делінген ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің сайтында жарияланған жарияланымда.
Ғалымдардың айтуынша, қант қызылшасы – біздің елімізде қант алуға арналған негізгі шикізат, оның өндірілу деңгейі елдің азық-түліктік қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді.
Бұл қайта өңдеу тұрғысынан барынша сұранысқа ие дақылдың бірі. Дегенмен, өкінішке орай, тұқым өндірісі жөнінен біз елдің тұтыну деңгейінен әлдеқайда артта қалдық. Тұқым нарығында импорттық тұқым 95% құраса, ал, отандық өнімнің үлесі бар болғаны 5% ғана", - деп бөлісті ғалымдар.
Олардың айтуынша, көптеген аймақтарда, себілетін тұқым сапасына деген бақылаудың жоқтығынан, карантиндік зиянкестер мен аурулардың еніп кету қаупі туындауда. Қазақстанда қант қызылшасы тұқымын өңдеу, жетілдіру зауытының жоқтығы және элиталық-тұқым шаруашылықтарының болмауы алынған қант қызылшасы тұқымын осы заманғы халықаралық стандарттарға (сорттау, кептіру және т.б.) сай себу кондициясына жеткізуге мүмкіндік бермейді.
Осыдан барып жылдағы 25-30 мың егіс бірлігі көлеміндегі шағын цех салудың қажеттілігі туындап отыр. Ол бізге жоғары сапалы тұқым алуға және оны төмендетуге мүмкіндік туғызбақ", - деп сендірді мамандар.
Осыған байланысты отандық ғалымдар, өзіміздің селекциядағы жоғары сапалы қант қызылшасы тұқымын алу үшін, аталған жобаны қолға алып, іске кірісті. Қант қызылшасы тұқымдық материалының сапасы оны өндеу жағдайымен тікелей байланысты.
Алматы облысында қант қызылшасын өсірудің қайтадан қарқынды түрде өріс алуы қуантады. 2015 жылы қант қызылшасының алқабы 4020 гектарға жетіп, 124,7 мың тонна тәтті түбір жиналды. Көптен бері тоқтап тұрған Көксу, Ақсу қант зауыттары іске қосылды. Барлық қажетті ауқымды істер атқарылды. "Хильниченко және К" сеіктестігінің қызылшашылары орта есеппен әр гектардан 730 центнерден алды, ал, кейбір учаскелерінде өнім 810 центнерге дейін жеткен. Облыста 2021 жылы қант қызылшасының егістігі 21 мың гектарға ұлғайды", - деді ҚР АШМ баспасөз қызметінде.
Естеріңізге сала кетейік, Қазақстанда 18 млн тонна деңгейінде дәнді және майлы дақылдардың жалпы өнімін қамтамасыз ету жоспарлануда.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
тақырып бойынша жаңалықтар
АЭС құрылысын күтпей, жаңа қуаттарды іске қосу керек - Президент
Сурет: gov.kz
Елдің бірнеше аймағында деректерді өңдеу орталықтарына арналған алқаптар салынады. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев V Ұлттық құрылтайда мәлім етті, деп хабарлайды Kazinform агенттігі.
Барлық IT-инфрақұрылым сенімді және үздіксіз жұмыс істеуге қажетті қуатты деректер орталықтарын салу үшін алдын ала арнайы аймақтарды анықтау қажет. Бөлінген алаңдарда электрмен жабдықтау, салқындату және қауіпсіздік жүйелері бар деректерді өңдеу орталықтарын салу қажет.Үкімет Павлодар облысының әкімдігімен бірлесіп Екібастұз бассейнінің энергетикалық базасында деректерді өңдеу орталығына арналған алқап салуды жоспарлап отыр. Жақсы ұсыныс, оның қаншалықты сәтті жүзеге асырылатынын көрейік", - деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы аталған деректер орталықтары металлургиялық комбинаттармен бірдей қуат тұтынатынын еске салды.
Біз атом электр станциялары құрылысының аяқталуын күтпей, жаңа энергетикалық қуаттарды іске қосумен айналысуымыз керек. Өзін-өзі энергетикалық қамтамасыз ету мәселесі мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігі ретінде қарастырылуы керек", - деді Президент.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
ТШО Теңіз және Королев кен орындарындағы өндірісті уақытша тоқтатты
Сурет: Depositphotos
Теңізшевройл" компаниясы сақтық шарасы ретінде Теңіз және Королев кен орындарындағы өндірісті уақытша тоқтатқанын растады, деп хабарлайды Kazinform агенттігі.
Компанияның хабарлауынша, бұл шешім өндірістік нысандардағы электр энергиясын тарату жүйелерінің кейбір бөліктерінде туындаған мәселелерге байланысты қабылданған.
Зардап шеккендер жоқ, ал қызметкерлердің қауіпсіздігі компания үшін ең жоғары басымдық болып қала береді. ТШО-ның техникалық қызметтері оқиғаның бастапқы себебін анықтау бойынша белсенді жұмыс жүргізіп жатыр. Ал негізгі мақсат - қалыптасқан жағдайды қауіпсіз түрде жою. Компания аталған жағдайдың ықтимал салдарын барынша азайту мақсатында мемлекеттік органдармен тығыз өзара іс-қимылда жұмыс атқарып жатыр",- деп мәлімдеді "Теңізшевройл" ЖШС баспасөз қызметі.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Нан бағасы, кеңейтілген баға бақылауы және ерте өнімді сатып алу: Үкіметте инфляцияны тұрақтандыру шаралары талқыланды
Сурет: Depositphotos
Үкіметте Премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен жаңа жылдағы инфляцияны тұрақтандыру мәселелері жөніндегі алғашқы кеңес өтті, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
Сауда және интеграция бірінші вице-министрі Айжан Бижанованың айтуынша, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының кеңейтілген тізбесі биылғы жылдың 4 қаңтарынан бастап күшіне еніп, алғашқы оң нәтижелерін көрсете бастады. Атап айтқанда, жыл басынан бері азық-түлік тауарлары бағаларының индексі +0,2%-ды құрады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен (+0,7 %) үш есе төмен.
Бұған дейін мемлекеттік баға реттеуі қолданылмаған бірқатар тауар позициялары бойынша да оң баға динамикасы тіркелді.
Жыл басынан бері сүт өнімдерінің бағасы төмендеді: қаймақ 0,2 %-ға, сүт 0,3%-ға, ірімшік 0,6 %-ға арзандады. Жеміс-көкөніс тобы бойынша қызанақтың бағасы 1%-ға, қияр 3,7%-ға, алма 1,5%-ға төмендеді. Сонымен қатар кеңейтілген тізбеге енгізілген күріш, шай, ет және балық өнімдерінің жекелеген түрлері бойынша да бағаның төмендеуі байқалады.
Отырыс барысында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары тізбесін кеңейту шарасы уақытша сипатқа ие екені және азық-түлік нарығындағы баға ауытқуларын жақсартуға бағытталғаны айтылды. Нарықтағы жағдай тұрақтанған сайын аталған тізбе кезең-кезеңімен негізгі 19 позицияға қайтарылады.
Сонымен бірге жекелеген азық-түлік өнімдері бойынша бағаның өсуі сақталуда. Олардың ішінде күнбағыс майы, сары май және сүзбе қымбаттаған. Бұл, негізінен, импорттық өнімдердің үлесіне, сондай-ақ сыртқы нарықтағы баға конъюнктурасына байланысты. ФАО деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қорытындысы бойынша өсімдік майларының әлемдік орташа баға индексі 161,6 пунктті құрап, алдыңғы жылмен салыстырғанда 17,1 %-ға өсті. Бұл көрсеткіш соңғы үш жылдағы ең жоғары деңгей болып отыр және әлемдік нарықтағы ұсыныстың шектеулі болуымен байланысты.
Ішкі нарықтағы бағаны ұстап тұру мақсатында Сауда және интеграция министрлігі майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің ұлттық қауымдастығымен биылғы жылға өнімнің сату бағасын тұрақтандыруды көздейтін меморандум әзірлеуде. Сондай-ақ жұмыртқа, тауық еті, тұз және картоп өндірушілерімен де осындай келісімдер жасалмақ.
Түркістан облысындағы әлеуметтік нан бағасының өсу жағдайы да жеке қаралды. Өңірдегі үш наубайхананың бірінде өндірістік шығындардың артуы және арзандатылған ұн тапшылығына байланысты баға көтерілген. Қазіргі уақытта жағдай тұрақтандырылып, баға бұрынғы деңгейіне түсірілді. Осыған байланысты вице-премьер Азық-түлік корпорациясына "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясымен бірлесіп өңірлердің жеңілдетілген ұнмен қамтамасыз етілуіне жедел талдау жүргізуді және қажет болған жағдайда арзандатылған астықтың үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз етуді тапсырды.
Көкөніс өнімдері мен алма бағасы жалпы алғанда тұрақты деңгейде сақталуда. Қаңтар айында картоптың сату бағасы бір килограмына 150-170 теңге аралығында болды. Бұл Сауда және интеграция министрлігі мен Картоп өсірушілер одағы арасындағы меморандумда белгіленген шекті деңгейлерге сәйкес келеді.
Сонымен қатар картоп пен сәбіз экспортының артуы ішкі нарыққа қосымша қысым түсіруде. Осыған байланысты өңірлердегі бағаны тұрақтандыру мақсатында тұрақтандыру қорларынан көкөніс өнімдерін сату жұмыстары басталды.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, жалпы көлемі 247 мың тоннаны құрайтын қалыптастырылған қордан 35,8 мың тонна өнім сатылған. Бірқатар өңірде өнімді қолжетімді бағамен өткізу қарқыны жеткіліксіз. Осыған байланысты Серік Жұманғарин өңір әкімдіктеріне ақпан айының соңына дейін өткен жылғы өнім қорының негізгі бөлігін сатуды тапсырды.
Сондай-ақ Сауда және интеграция министрлігіне QazTrade компаниясымен бірлесіп наурыз айының басынан бастап көршілес елдерден ерте пісетін ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізуді ұйымдастыру тапсырылды. Жыл соңына дейін республика бойынша шамамен 6 мың ауыл шаруашылығы жәрмеңкесін өткізу жоспарланып отыр.
Бұдан бөлек, вице-премьер жауапты мемлекеттік органдарға ағымдағы баға динамикасын ескере отырып, бағаны тұрақтандыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын қайта қарап, өзектендіруді тапсырды.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Қазақстан 2027 жылы энергиядан тапшылық көріп отырған елдер қатарынан шығады
2026 жылы Қазақстанда 173 МВт-тық ЖЭК нысандарын қоса алғанда, шамамен 2,6 ГВт жаңа қуат көзі іске қосылатын болады, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
Негізгі жобалар:
- "Текелі энергия кешені" ЖШС қуаты 17 МВт болатын 3 жою қазандығы мен бу турбинасы іске жосуды жоспарлауда, мерзімі - 2026 жылдың маусымы.
- "Атырау ЖЭО" ЖШС №11 турбоагрегат пен №15 қазандықты пайдалануға береді, қуаты: 59,6 МВт, мерзімі - 2026 жылдың желтоқсаны.
- Қызылорда облысында 2026 жылдың тамызында 240 МВт-тық бу-газды қондырғы (БГҚ);
- Түркістан облысында 2026 жылдың желтоқсанында 1000 МВт-тық бу-газды қондырғы (БГҚ);
- Алматы қаласындағы ЖЭО-2-де 2026 жылдың желтоқсанында 557 МВт-тық бу-газды қондырғы (БГҚ); Алматы қаласындағы ЖЭО-3-те 2026 жылдың желтоқсанында 544 МВт-тық бу-газды қондырғы (БГҚ) пайдалануға беріледі.
Сондай-ақ 2026 жылдың желтоқсанында жалпы қуаты 173 МВт болатын ЖЭК нысандары іске қосылмақ.
2027 жылдың І тоқсанына қарай Қазақстан энергиямен толықтай қамтылып, энергиядан тапшылық көріп отырған елдер қатарынан шығады.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
2026 жылы өңдеу өнеркәсібі ЖІӨ өсімінің драйверіне айналады
Сурет: primeminister.kz
Үкіметте вице-премьер - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен экономикалық өсуді қамтамасыз ету жөніндегі штабтың биылғы бірінші отырысы өтті. Онда 2026 жылғы экономикалық дамудың жоғары қарқынын қолдау құралдары негізгі талқылау тақырыбына айналды, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
2026 жылғы негізгі бағыт - өңдеу өнеркәсібін ЖІӨ-нің өсу көзінің бірі ретінде дамыту. Вице-премьердің тапсырмасы бойынша Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі әр секторға қатысты шараларды егжей-тегжейлі пысықтай отырып, өңдеу өнеркәсібін дамытудың жол картасын әзірледі.
Экономикалық штаб отырыстарында саланың экономикадағы жүйелік рөлін ескере отырып, саладағы әрбір бөлікті жекелей, әлсіз жағы мен шектеулерді, өсудегі кедергілерді талдай отырып қарау туралы шешім қабылданды.
Проблемаларды және даму әлеуетін кешенді талқылау үшін экономикалық штабтың жұмысына салалық қауымдастықтар мен нарықтағы ірі қатысушылар тартылмақ.
Өңдеу өнеркәсібінің шамамен 40%-ын құрайтын металлургияға ерекше назар аударылуда. 2026 жылы металлургиядағы нақты көлем индексі (НКИ) түсті және қара металлургияны дамыту есебінен 103% деңгейінде болжанып отыр. Металлургияның елеулі үлесі саудада да сақталуда. Ол - шамамен 5%. Бұл өндірістің нақты көлемін ұлғайту есебінен сауда айналымының өсуіне қосымша үлес қоспақ.
Машина жасауда да тұрақты өсім болжануда. Ол 2026 жылы 13,4% болуы мүмкін. Атап айтқанда, жеңіл автомобиль, жүк және арнайы техника, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы техникасы, ашық вагон, теміржол платформасы мен тұрмыстық техника шығаруды ұлғайту арқылы жүзеге асырылады.
Химия өнеркәсібінде қолданыстағы және жаңа инвестициялық жобаларды жүзеге асыру есебінен 7%-ға өсім күтілуде.
Құрылыс материалын өндіруде 6% деңгейіндегі өсімге портландцемент, керамикалық плитар, темірбетон бұйымы мен тауарлық бетон өндірісін ұлғайту есебінен қол жеткізу жоспарлануда.
Құрылыс саласы 2025 жылдың қорытындысы бойынша рекордтық көрсеткішке жетіп, 20,1 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Вице-премьер ӨҚМ мен өңірлердің алдына 2026 жылы да белгіленген қарқынды сақтау міндетін қойды.
Биыл саудадағы нақты көлемді +6,5%-дан кемітпеу мақсаты қойылды. Оған жету үшін айналым мен экспортты кеңейтудің құрылымдық факторына баса назар аударылады. Бұл - АӨК өнімін, оның ішінде астықты сыртқы көтерме сауда нарығына жеткізуді ұлғайту, ел ішіндегі азық-түлік және азық-түлік емес тауар өндірісін ұлғайту.
Саудадағы НКИ-ді өсірудің негізгі драйвері ретінде ұйымдасқан көтерме буынды дамыту қарастырылып отыр. Биылдан бастап өндірушілер мен ішкі сауда субъектілері арасында тікелей жеткізуді қамтамасыз ететін көтерме B2B электрондық сауда алаңдары толық іске қосылады. Отандық тауарды өткізу нарығы кеңеюде. Осы жылы баға белгілеудің ашықтығын арттыруға, артық делдалды қысқартуға және бизнес үшін болжамды жағдайды қалыптастыруға бағытталған көтерме сатып алу стандарты енгізіледі.
Сауда кеңістігінің кемінде 30%-ын қазақстандық өнімге міндетті түрде бөлуді көздейтін жаңартылған ішкі сауда ережесі отандық өндіруші үшін қосымша ынталандыру болмақ. Сондай-ақ, оған көлеңкелі тауар айналымының негізгі көзі ретіндегі нарықтың қызметін лицензиялау мен ретке келтіру, жеткізілім тізбегін цифрландыру мен қадағалау шаралары да елеулі үлес қосады.
Көлік және қоймалау саласында да жоғары өсу қарқыны сақталып отыр. Бірінші тоқсанда 6,1%-ға өсу болжануда. Бұл ретте 305,3 млн тонна болатын (+13,3%) жүк тасымалы мен 496,6 млн адам құрайтын (+12,2%) жолаушы тасымалы бірдей үлес қоспақ. Жыл қорытындысы бойынша саладағы өсім +9,6% деңгейінде болады деп болжанып отыр. Бұл көрсеткіштерге қол жеткізу 11 мың шақырым автожолды жөндеу, "Қызылжар-Мойынты" және "Дарбаза-Мақтаарал" теміржол желілерінің құрылысын аяқтау, Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі әуежайларын іске қосу, теміржол және аэровокзалдарды жаңғырту, сондай-ақ көлік паркін жаңарту есебінен жоспарлануда.
Отырыс соңында вице-премьер өңірлерге бюджетті қатаң шоғырландыру жүріп жатқан жағдайда экономиканың негізгі салалары бойынша өсу қарқынын төмендетіп алмауды тапсырды. Сондай-ақ, жарияланып отырған Цифрландыру және жасанды интеллект жылында экономиканың тиісті секторының экономикалық дамуына ерекше назар аударылатыны атап өтілді.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.