12.10.2022, 14:48 21906

Қазақстан табиғи газды пайдалану және тұтыну бойынша топ-50 елдің қатарына кіреді

Биылғы жылдың басына қарай ҚР-дағы көшелердегі газ желісінің ұзындығы 34,8 мың шақырымды құрады, бұл бір жыл бұрынғыдан 6,6% артық.

Астана. 12 қазан. KAZAKHSTAN TODAY - Биылғы жылдың басына қарай ҚР-дағы көшелердегі газ желісінің ұзындығы 34,8 мың шақырымды құрады, бұл бір жыл бұрынғыдан 6,6% артық. Жыл ішінде 2,3 мың шақырым желі қосылып, 13,9 шақырымы істен шығып қалды.

74,1 шақырым желі жөндеуді қажет етеді, 2021 жылы 103 шақырымы жөнделді, деп хабарлайды ranking.kz.

2010–2021 жылдар аралығында мемлекеттік бюджет есебінен 1,3 мыңнан астам газдандыру жобасы жүзеге асырылды, өңірлерде 18 мың шақырымнан астам газ тарату желілері салынды. Атап айтқанда, 2019 жылдың желтоқсан айында Қызылорда - Астана бағыты бойынша ұзындығы 1,06 мың шақырым "Сарыарқа" газ құбырының құрылысы аяқталып, бірінші кезегі бітіп, пайдалануға берілді.

ҚР газ саласын дамытудың 2022-2026 жылдарға арналған кешенді жоспарына сәйкес, 2022 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша, ел тұрғындарын газдандыру деңгейі 53,1%-ға жетіп, 9,8 млн адам көгілдір отынға қосылды. Газдандыру деңгейінің өсуін және жаңа тұтынушылардың қосылуын ескере отырып, 2010–2021 жылдары ішкі нарықта газды тұтыну көлемі 106%, яғни 9 млрд-тан 18,6 млрд куб метрге дейін өсті.

Еске сала кетейік, елімізде 2015–2030 жылдарға арналған ҚР газдандырудың бас схемасы жүзеге асырылуда. Биылғы жылдың соңына дейін схема жаңартылады деп күтілуде.

Index Mundi аналитикалық деректеріне сәйкес, 2020 жылы қарастырылған 213 елдің ішінде тек 144 ел табиғи газды пайдаланған. Оның ішінде Қазақстан тұтынылған газдың жалпы көлемі бойынша (жылына 15,4 млрд куб метр) 43-орында және жан басына шаққандағы тұтынылатын газ көлемі бойынша (жылына 805,1 куб метр) 41-орында болды. Қазақстанда жан басына шаққандағы тұтыну көлемі Армения, Молдова, Украина (бірқатар себептерге байланысты ТМД-да даулы мәртебеге ие), Қырғызстан және Тәжікстан сияқты ТМД елдерінің көрсеткішінен жоғары.

Сондай-ақ, Қазақстандағы газ бағасы мен сектордағы тарифтер мен жалақының ара қатынасы Еуропаның елдері ішіндегі ең қолайлы екенін еске сала кетейік.

ҚР-да қолданыстағы тарату желілеріне барынша көп халықты қосу өте өзекті мәселе. Қазақстанның көрсеткіштері айтарлықтай оптимистік, бірақ әлі де жақсартуға болады.

ҚР-да тұтынушыларды газға қосу процесін жеңілдету және жеделдету шаралары жүргізілуде. Табиғи монополияларды реттеу комитеті (ҚР ҰЭМ ТМРК) газға қосылуға техникалық шарттарды алу кезінде талап етілетін құжаттар тізбесін айтарлықтай қысқарту мақсатында бірқатар нормативтік-құқықтық актілерге өзгерістер енгізді. Бұрын талап етілетін сегіз құжатқа қарағанда, енді мұндай бес құжат қажет болады.

Ақпарат көзі: forbes.kz

Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.

тақырып бойынша жаңалықтар

24.02.2026, 20:16 976

Ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу нәтижесінде алынған өнім бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС-қа қатысты

Жобалық кеңсенің Салық Кодексін енгізу мәселесі жөніндегі отырысының бірінде Салық кодексінің 2-тармағының 7) тармақшасына және 484-бабының 5-тармағына сәйкес, ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу нәтижесі болып табылатын өнім бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС-ты 80 пайызға түзету мәселесі көтерілді, деп хабарлайды Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің баспасөз қызметінен.

Ұлттық экономика министрлігі "Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы" Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 8 шілдедегі №66 Заңының ережелерін ескере отырып, ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу нәтижесі болып табылатын өнім экспортталған жағдайда аталған түзету қолданылмайтынын хабарлайды.

Мысалы, ұнды экспорттау кезінде ҚҚС-ты қайтару, ұн өңделген өнімге жататындықтан, салық заңнамасының талабын сақтай отырып, жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен толық көлемде жүзеге асырылады.

Осылайша, жаңа Салық кодексінің ережесі бойынша қайта өңдеу өніміне салық салудың бұрын қолданылған тәртібі сақталады.

24.02.2026, 19:14 1191

Экономикалық өсімді қамтамасыз ету жөніндегі штаб отырысында химия өнеркәсібін дамыту мәселесі қаралды

Премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Экономикалық өсімді қамтамасыз ету жөніндегі штабтың кезекті отырысында химия өнеркәсібін дамыту мәселесі қаралды, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.

Негізгі кәсіпорындардағы болжамдар мен салымдар туралы Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Олжас Сапарбеков баяндады. 2025 жылғы қорытынды бойынша салада 9,8% өсім бар. Өндіріс көлемі - 1,5 трлн теңге. Бұл 2024 жылғы деңгейден 41%-ға жоғары (1,1 трлн теңге). Өңдеу секторындағы химия өнеркәсібінің үлесі бір жыл бұрынғы 4,6%-ға қарағанда 5,2%-ға өскен. Жалпы, соңғы бес жылда сала тұрақты оң динамиканы көрсетіп отыр.

Кәсіпорындардың болжамына сәйкес, 2026 жыл соңында өнімнің барлық негізгі түрлері бойынша өсім болуы мүмкін, мәселен: аммофос - +3,8%, селитра - +8,2%, сары фосфор - +6,7%, полипропилен - +25,2%, күкірт қышқылы - +20,1%, натрий цианиді - +70,5%, хром оксиді - +0,6% , каустикалық сода - +10,4%.

Жаңа өндірістердің іске қосылуы да саладағы динамикаға үлес қосады.

Биыл "Еврохим" ЖШС-нің жаңа күкірт қышқылы зауыты қосымша 800 мың тоннадан астам күкірт қышқылын өндіруге мүмкіндік бермек. Екінші жартыжылдықта Жамбыл мен Түркістан облыстарында натрий цианидін өндірудің екінші кезеңін, сондай-ақ сутегі асқын тотығы мен натрий персульфатын өндірудің жаңа қуатын іске қосу жоспарлануда.

Саладағы оң динамиканы сақтау үшін жүйелік мәселелерді шешу қажет. Вице-министр Олжас Сапарбековтың айтуынша, техникалық күкіртке деген жоғары сұранысқа орай ішкі нарықты барынша қамтамасыз етіп, бәсекеге қабілетті баға қалыптастыру тетігін әзірлеу үшін Энергетика министрлігімен және ҚазМұнайГазбен бірлесіп жұмыс істеу талабы туындап отыр. Жыл сайын шамамен 4 млн тонна күкірт өндіріледі десек, оның 10%-ы (400 мың тоннасы) ішкі тұтынуға кетеді. Ал 2030 жылға қарай кейбір кәсіпорынның қажеттілігі 2 млн тоннаға жетуі мүмкін. Бұл өндірісті кеңейту мен саланы дамытуға жаңа мүмкіндік береді.

Талқылауға Каустик, "Қазатомөнеркәсіп" ҰАК, ҚазАзот және Қазфосфат компанияларының өкілдері қатысып, саланы дамытудағы өзекті мәселелерді атап өтті.

Мәселен, Қазфосфат инвестициялық жобаларды жүзеге асырып, 2029 жылға қарай тыңайтқыш шығаруды екі есе арттыруды жоспарлап отыр. Осы жоспар шеңберінде Тараз қаласында қуаты 800 мың тонна болатын күкірт қышқылы зауыты салынуда. Жаңатас қаласындағы химиялық кешенде 800 мың тоннадан екі цех құру көзделген. Өсуді қамтамасыз ету үшін шикізат базасын нығайту қажеттігі атап өтілді.

Бизнес өкілдері көтерген тақырыптардың ішінде электр энергиясы бағасын белгілеудің ашықтығы, өйткені, олардың нақты құны бір-екі айдан кейін ғана белгілі болады, сондай-ақ жаңа өндірісті іске қосуды күрделендіре түсетін прекурсорлар айналымын лицензиялаудағы қиындықтар бар.

Вице-премьер кеңес соңында бейінді мемлекеттік органдарға бизнес көтерген мәселелерді пысықтауды, соның ішінде кәсіпорындарға өндірісті жоспарлау үшін тарифті тәуліктің қараңғы және жарық уақыттары бойынша саралау мүмкіндігін беруді, ішкі нарықты күкіртпен қамтамасыз етуде бәсекелес бағамен артықшылық беру тетігін әзірлеуді, толлингтік операциялар бойынша түзетулер енгізуді жеделдетуді және ұлттық режимнен алып тастау нормасын ұзарту жөнінде ұсыныс дайындауды тапсырды.

24.02.2026, 16:47 4971

Мемлекет басшысының қолдауының арқасында үшінші жыл қатарынан қомақты қаражат бөлінуде - Олжас Бектенов егіс науқанын 1 трлн теңгеге қаржыландыру туралы

Сурет: primeminister.kz

Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында Мемлекет басшысы қойған міндеттер ескеріле отырып, көктемгі дала жұмыстарына дайындық барысы қаралды. Онда ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров, энергетика министрі Ерлан Ақкенженов, су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов, сондай-ақ астық егетін негізгі облыстардың басшылары баяндама жасады, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.

Премьер-министр биылғы 10 ақпанда өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент берген тапсырмалар аясында аграрлық маусымды сапалы өткізу үшін барлық қажетті жағдайлар қамтамасыз етілгенін атап өтті.

Егін егу және күзгі жиын-терім жұмыстарын қаржыландыру көлемін былтырғыдай 1 трлн теңге деңгейінде қалдырдық. Оның ішінде техниканы лизингке алуға 300 млрд теңге қаралған. Мемлекет басшысының қолдауының арқасында үшінші жыл қатарынан қомақты қаражат бөлінуде. Фермерлер үшін жеңілдетілген бағамен 402 мың тонна жанармай бөлу көзделіп отыр", - деп атап өтті Олжас Бектенов.

Энергетика министрлігінің көктемгі егіс жұмыстарын жүргізу үшін дизель отынының шекті жеңілдікті бағасын уақтылы бекіту қажеттігі атап өтілді. Ведомствоға сондай-ақ Ауыл шаруашылығы министрлігі мен облыс әкімдіктерімен бірлесіп, арзандатылған отынның тиісті көлемде жеткізілуін қатаң бақылауға алу тапсырылды. Әкімдіктер бір апта ішінде өңірлік операторлар туралы толық және өзекті мәліметтерді ұсынуы қажет. Бөлінген жанар-жағармайдың талан-таражға түсуіне жол берген тұлғаларға қатысты құқық қорғау органдары барынша қатаң шаралар қабылдауы керек.

Мемлекетік қолдаудың тиімділігіне ерекше назар аударылды, қолдау жауапкершілігі жоғары әрі жұмысына адал диқандарға ғана көрсетілуге тиіс.

Егіс алқаптарын әртараптандыру жұмысын биыл да жалғастыру қажет. Көбірек табыс әкелетін, әсіресе экспортқа шығатын және нарықта жоғары сұранысқа ие дақылдардың егіс алқаптарын кеңейтуге ерекше назар аудару керек.

Егін егу кезінде агротехнология талаптарын қатаң сақтап, тыңайтқыштарды уақтылы себу және өсімдіктерді зиянкестерден қорғау құралдарын қолдану қажет - бұл шаралар болашақ егіннің сапасы мен тиімділігін қамтамасыз етудің негізгі факторлары болмақ.

Биыл тыңайтқыштарды себу жоспары ғылыми негізі бар норманың 73%-нан астамын немесе 2,3 млн тоннаны құрайды. Ауыл шаруашылығы және Өнеркәсіп министрліктері егіншілерді қажетті көлемде сапалы әрі қолжетімді тыңайтқыштармен қамтамасыз етуі қажет. Бұл ретте өзіміздің отандық өндірістің тыңайтқыштарына басымдық берілуге тиіс.

Өзекті мәселенің бірі - ауыл шаруашылығы техникасының әзірлігі. Ол бүгінге шамамен 80%-ды құрайды. Жаппай егіс жұмыстары басталғанша бұл көрсеткішті 100%-ға дейін жеткізу тапсырылды.

Әкімдіктер цифрлық технологияларды барынша пайдалана отырып, бөлінген қаражаттың мақсатты пайдаланылуына тұрақты бақылауды қамтамасыз етуі қажет, сондай-ақ озық ғылыми тәсілдерді қолдана отырып, шаруалардың құрғақшылыққа төзімді технологияларға көшуі бойынша жергілікті жерлерде түсіндіру жұмыстарын жалғастыруы қажет.

Отырыс қорытындысы бойынша Премьер-министр бірқатар тапсырма берді:

Несие алу үшін қажетті анықтамаларды қағаз түрінде тапсырмай, цифрлы нұсқаға көшу.
Премьер-министр Ауыл шаруашылығы министрлігіне Цифрлық даму министрлігмен және "Бәйтерек" холдингімен бірлесіп, диқандарға тиімді әрі ашық мемлекеттік қолдау көрсету үшін жеңілдетілген несие берудің техникалық рәсімін оңайлатып, оны цифрлық форматқа ауыстыруды тапсырды.
Арзандатылған отынның жеткізілуін бақылау.
Энергетика және Ауыл шаруашылығы министрліктері мен облыс әкімдіктері арзандатылған отынның тиісті көлемде жеткізілуін қатаң бақылауға алсын. Әкімдіктер бір апта ішінде өңірлік операторлар туралы толық және өзекті мәліметтерді ұсынсын. Бөлінген жанар-жағармайдың талан-таражға түсуіне жол берген тұлғаларға қатысты құқық қорғау органдары барынша қатаң шаралар қабылдауы қажет.
Вегетациялық кезеңде егінге қажетті сумен үздіксіз қамтамасыз ету.
Диқандарды тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйесіне көшуге ынталандырып, су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстарын күшейту керек. Солтүстік және шығыс өңірлердің әкімдіктері қар тоқтату және су қорын жинау шараларын жүргізуі қажет.
Ауа-райының өзгеруіне жедел ден қою.
Экология министрлігіне егін егу мерзімдерін алдын ала жоспарлау және ауа-райының өзгеруіне жедел ден қойып, шаруаларға метеорологиялық болжамдарды уақтылы беру туралы тапсырма берілді.
АӨК өнімінің көлемін ұлғайту бойынша индикаторларды орындау.
Облыс әкімдіктеріне егін егу жұмыстарын жүргізу барысында агроөнеркәсіп кешенінің жалпы өнім көлемін екі есеге ұлғайту бойынша индикаторларға қол жеткізуді және орындауды қамтамасыз ету тапсырылды.

Ауыл шаруашылығы министрлігі мен өңір әкімдеріне көктемгі егіс жұмыстарының уақтылы жүргізілуін ерекше бақылауда ұстауды тапсырамын", - деп атап өтті Олжас Бектенов.

Жалпы үйлестіру Премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғаринге жүктелді.

24.02.2026, 09:18 14021

Үкімет Каспийді зерттеуге және сақтауға 1,1 млрд теңге бөлді

Сурет: primeminister.kz

Президенттің Каспийді кешенді зерделеу және сақтау, сондай-ақ өңірдің экологиялық тұрақтылығын қолдау жөніндегі тапсырмаларын орындау шеңберінде Үкімет резервінен "Каспий теңізі Қазақ ғылыми-зерттеу институты" АҚ-ға 1,1 млрд теңге бөлінді, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен

Тиісті Қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды.

Қаржыландыру институттың ғылыми әлеуетін жақсартуға ықпал етеді. Қаражатқа теңізде мониторинг жүргізу үшін негізгі жабдықтарды сатып алу және гидробиологиялық және гидрохимиялық зертханаларды жарақтандыру жоспарлануда, бұл теңіздің қазақстандық секторында болып жатқан процестер туралы өзінің ғылыми-негізделген базасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда ҒЗИ тиімді шараларды әзірлеу үшін халықаралық ғылыми қоғамдастыққа белсенді интеграциялануда, Каспий маңы елдерінің университеттері мен ғылыми-зерттеу орталықтарының қауымдастығына кірді.

Осы қаулыны жүзеге асыру үшін Экология және табиғи ресурстар министрлігіне барлық қажетті шараларды қабылдау, Қаржы министрлігіне бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуына қатаң бақылауды қамтамасыз ету тапсырылды.

23.02.2026, 10:41 14811

Шымкентте фармацевтикалық өндірісті кеңейту үшін 39,5 млрд теңге жеке инвестициялар бағытталады

Сурет: primeminister.kz

Мемлекет басшысының фармацевтика саласындағы отандық өндірістің үлесін ұлғайту жөніндегі тапсырмалары шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі Денсаулық сақтау министрлігі мен "Химфарм" АҚ арасында "Халықты неғұрлым қолжетімді дәрілік препараттармен қамтамасыз ету және Қазақстан Республикасының фармацевтика индустриясындағы отандық дәрі-дәрмек өндірісінің үлесін ұлғайту" жобасы бойынша жасалған Инвестициялар туралы келісімді мақұлдады, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.

Тиісті қаулыға ҚР Премьер-министрі Олжас Бектенов қол қойды.

Жоба қазақстандық тауар өндірушілердің үлесін арттыруға, елдің дәрілік қауіпсіздігін нығайтуға және инвестицияларды тартуға бағытталған.

Келісім Шымкент қаласындағы Polpharma Santo компаниясында 300 жаңа жұмыс орнын аша отырып, ірі инвестициялық жобаның жаңа кезеңінің басталуына жол ашты. Жеке инвестициялардың жалпы көлемі ғылыми зерттеулерді дамытуға бағытталған қаражатты қоса алғанда 39,5 млрд теңгені құрайды. Жаңа өндірістің бірінші кезеңін іске қосу 2029 жылдың соңына жоспарланып отыр.

Жаңа өндірістік қуаттар онкологиялық, жүрек-қан тамыр, инфекциялық және созылмалы ауруларды, соның ішінде туберкулезді емдеуге арналған 38 түрлі дәрілік затты шығаруға мүмкіндік береді. Өндіріс халықаралық сапа стандарттарына сәйкес келеді.

Жоба мемлекеттің стратегиялық міндеттеріне сәйкес келеді, саланың тұрақты технологиялық базасын қалыптастырады, халық үшін дәрілік заттардың сапасы мен қолжетімділігін қамтамасыз етуге, сондай-ақ экспорттық әлеуетті нығайтуға бағытталған.

Жалпы алғанда, фармацевтикалық өнімдер өндірісі саласында 316,3 млрд теңге сомасына 6 инвестициялық келісім жасалды, бұл саланың кезең-кезеңімен дамып келе жатқанын, инвестициялық тартымдылығының артуын, өндірісті локализациялау үшін орнықты базаның қалыптасуын және елдің дәрілік қауіпсіздігінің нығаюын көрсетеді.

23.02.2026, 09:34 14886

Үкімет өңірлердегі әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасын талқылады

Өткен сенбіде Премьер-министрдің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғаринның төрағалығымен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының (ӘМАТ) бағасы талқыланды, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.

Ақпан айының басынан бері бағаның орташа өсу индексі 0,5%-ды құрады, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда екі есе төмен (1%).

Мемлекет басшысының инфляцияны тұрақтандыру жөніндегі тапсырмасын орындау аясында апта сайынғы кеңесте бағаның ең жоғары өсімі тіркелген өңірлердегі жағдайды мақсатты түрде қарау туралы шешім қабылданды. Жыл басынан бері мұндай өңірлер қатарында Маңғыстау облысы (ӘМАТ бойынша өсім - 2%) және Түркістан облысы (1,4%) аталып келеді.

Маңғыстау облысында бағаның ең жоғары өсімі қызанақ, сиыр еті, айран, сары май, картоп және басқа да бірқатар өнімдер бойынша тіркелді.

Өңірде ірі сүт өнімдерін өндіретін, ет өңдейтін, ұн және нан шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейтіні сөз болды. Алайда өңірде көкөніс өндіретін кәсіпорындар жоқ. Баға өсімінің негізгі факторлары - күрделі логистика, азық-түлік өнімдерінің жергілікті жерде жеткіліксіз көлемде өндірілетіні және импортқа деген жоғары тәуелділік. Сонымен қатар көкөністі тұрақтандыру қорлары арқылы сату жұмыстары тиісті қарқында жүргізілмей отыр.

Вице-премьер өңірдің негізгі өндірушілері жол беріп отырған баға өсімінің себептеріне егжей-тегжейлі талдау жүргізіп, Сауда комитетіне және "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясымен бірлесіп тұрақтандыру шараларын әзірлеуді тапсырды.

Түркістан облысында бағаның орташа өсу индексі Маңғыстау облысымен салыстырғанда төмен. Өңірде тауық жұмыртқасын, сүт өнімдерін, көкөніс пен ет өндіретін ірі кәсіпорындар жұмыс істейді.

Кеңес барысында құс еті мен жұмыртқа өндірушілерге жемге арналған арзандатылған ұн қажеттігі айтылды. Бұл өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, бағаны тұрақтандыруға мүмкіндік береді.

Вице-премьер "Азық-түлік келісімшарт корпорациясы" ұлттық компаниясына өңірді қажетті көлемде төмендетілген бағада астықпен қамтамасыз етуді тапсырды.

Апта сайын біз баға өсімі тіркелген өңірлерді мақсатты түрде қараймыз. Сауда комитеті жеткізу арналары мен әрбір әлеуметтік өнімді сату кезеңіне дейінгі бүкіл тізбекті жедел талдап, қымбаттаудың қай кезеңде туындайтынын және орталық деңгейде қандай шаралар қажет екенін анықтауы тиіс. Өңірлер баға өсімінің себептерін жедел анықтап, тиісті шешімдер қабылдауға міндетті", - деді Серік Жұманғарин.

Сондай-ақ кеңес қорытындысы бойынша вице-премьер барлық өңірлерге наурыз айының соңына дейін тұрақтандыру қорларындағы көкөніс қорын толық өткізуді, ал Сауда және интеграция министрлігіне наурыз айының екінші жартысынан бастап ерте пісетін көкөністердің жеткізілуін қамтамасы

17.02.2026, 18:48 70351

Қазақстан қайта өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын арттыра түсті

Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында экономиканы әртараптандыру жөніндегі одан арғы тәсілдер қаралды, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.

Өнімділікті арттырудың негізгі тәсілдері және өнеркәсіп нысандарын технологиялық жарақтандыру туралы ҚР Премьер-министрінің орынбасары - ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин, ҚР өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев, ҚР ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров, энергетика вице-министрі Қайырхан Тұтқышбаев, "Бәйтерек" ҰИХ басқарма төрағасы Рустам Қарағойшин, KazFoodProduckts компаниясының бас директоры Әлихан Талғатбек, шыны өндіретін OrdaGlass компаниясының өкілі Ғалымжан Қуатов баяндады.

Өз кезегінде ауыл шаруашылығы министрі ағымдағы ахуал туралы айтты. Оның айтуынша, Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласы тұрақты әрі серпінді даму бағытын көрсетуде. 2025 жылдың қорытындысы бойынша:

тамақ өнімдерін өндіру көлемі 3,9 трлн теңгеге жетіп, 8,1%-ға өскен;
негізгі капиталға инвестициялар 2 есеге артып, 389 млрд теңгеге жеткен;
өткен жылдың 11 айында қайта өңделген өнім экспорты $3,2 млрд құрап, 33,8%-ға артқан.

Сонымен қатар, агроөнеркәсіптік кешені экспортындағы қайта өңделген өнімнің үлесі 52%-ды құрады.

Бұның бәрі - өндірісті әртараптандыру мен қосылған құны жоғары өнімдерді ұлғайтуға бағытталған жүйелі жұмыстың нәтижесі. Мәселен, егін шаруашылығы саласында егіс алқаптарын әлемдік нарықта сұранысқа ие әрі жоғары рентабельді дақылдарға көшу жүргізілуде. Бүгінде майлы дақылдар егін шаруашылығының табыстылық драйверіне айналды. 2025 жылы олардың өнімі алғаш рет 4,9 млн тоннаға жетіп, 48%-ға өсті. Оның ішінде: күнбағыс - 39%-ға, зығыр - 77%-ға, рапс - 2,2 есеге артты. Сонымен қатар, далалық жұмыстарды жүргізуге жылдық 5% ставкамен 12 айдан 15 айға дейінгі мерзімге жеңілдетілген кредиттер бөлінуде. Олардың қайтарымдылығы шамамен 99%-ды құрайды", - деді ол.

Келесі маңызды қадам - қайта өңдеу. Осы бағытта, май өңдеу зауыттарының қуатын кеңейту және технологиялық жаңғырту бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. 2024-2025 жылдары 58 млрд теңгеге жалпы қуаты шамамен 1 млн тонна болатын 4 ірі жоба іске қосылды.

Сондай-ақ Шығыс Қазақстан облысында инновациялық өнім - лецитин өндіру бойынша өндірістік желі пайдалануға берілді. Солтүстік Қазақстан облысында да биылғы жылы лецитин өндіру зауыты іске қосылатын болады. Сонымен қатар алдағы үш жылда 94 млрд теңгеге 13 жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. Осы шаралардың арқасында күнбағыс майының экспорты 600 мың тоннаға дейін жетіп, Қазақстан әлемдік май экспортында 8-орынға ие болды.

Бұдан басқа, мысал ретінде жоғары сұранысқа ие өнімдердің бірі - жасымық екенін атап өткім келеді. Бұрын біз оны Түркияға шикізат ретінде экспорттап, оны қайта жарма түрінде жоғары бағамен сатып алатынбыз. Қазіргі уақытта Қостанай облысындағы Кайзен, Ақмола облысындағы Гаранти Экспорт және Анка груп, Абай облысындағы Агро Лидер кәсіпорындарының іске қосылуы нәтижесінде ішкі нарық толық қамтылып, бүгінде дайын өнім экспортталуда. Айта кету қажет, Қазақстан жасымық экспорты бойынша әлемде 6-орында және оны одан әрі дамытуда үлкен әлеуетке ие. Жалпы, ағымдағы жылы дәнді-бұршақты дақылдар бойынша 1 млн тонна көлемінде рекордтық өнім жиналып, 56%-ға өсті. Оған қоса, олар - топырақты азотпен байытатын, кейінгі дақылдардың өнімділігін арттыратын жақсы дақылдар. Осыған байланысты егіс алқаптарын әртараптандыру жалғастырылатын болады", - деді министр.

Бұдан бөлек, астықты терең өңдеу бағыты да дамуда. Қазіргі уақытта республикада глютен, биоэтанол және крахмал өндіретін 3 кәсіпорын жұмыс істейді, олардың жалпы қуаты 500 мың тоннадан асады. Алдағы үш жылда 1,9 трлн теңгеге 6 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. Осы ретте шығарылатын өнім түрлері кеңейтіліп, глутамат, треонин, лейцин, лизин сияқты аминқышқылдарын өндіру жолға қойылады. Бұл жобалар Түркістан, Жамбыл, Ақмола, Қостанай облыстарында және Астана қаласында жүзеге асырылады.

Мал шаруашылығы өнімдеріне тоқталатын болсақ, бүгінгі таңда елімізде 210 ет өңдеу кәсіпорны жұмыс істейді. Олардың қатарына "Қайып ата", "КазБиф", "Бижан", "Кублей" және "ЕМСи Агро" секілді толық өндірістік циклді кәсіпорындары кіреді. Яғни олар мал өсіруден бастап, қайта өңдеп, дайын өнім шығарады.

Қазір 41,2 млрд теңгеге 11 жоба жүзеге асырылуда. Қосымша 50 мың тонна қуат енгізілетін болады. Олардың ішінде ең ірілері - Абай облысындағы Евразия Агро Семей және Жамбыл облысындағы ТРЗ Агро компаниялары. Бұл жобалардың жүзеге асырылуы өнім түрлерін кеңейтуге, өңдеу кәсіпорындарының жүктемесін арттыруға және саланың экспорттық әлеуетін күшейтуге мүмкіндік береді.

Сүт өңдеу саласында тұрақты даму және өндірістік әлеуетті арттыру сақталуда. Қазір елде 180 өңдеу кәсіпорны жұмыс істейді. 2025 жылы бірқатар ірі жобалар іске қосылды, олар:

"Евразиан милк" 13 мың тонна қоюлатылған сүт өндіру кәсіпорны;
КТ "Зенченко и К" 18,7 мың тонна сүт өнімдерін өндіру жобасы.

Сонымен қатар, 41 млрд теңгеге 12 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Олардың нәтижесінде қосымша 165 мың тонна өңдеу қуаты енгізіледі. Бұл жобалар ішкі нарықты сүт өнімдерінің кең ассортиментімен қамтамасыз етуге және экспортты кеңейтуге негіз қалыптастырады.

Тері мен жүн өңдеу бойынша өндірістік қуаттарды кезең-кезеңімен қалпына келтіру және жаңғырту жүргізілуде. 2025 жылы ірі нысандар пайдалануға берілді. Олар - Ақтөбе қаласындағы жылына 2,2 мың тонна жүн өңдейтін "Казфелтек" жобасы, Ақмола облысындағы қуаттылығы 2,4 мың тонна болатын "Агро Протеин" азықтық қоспалар өндіру жобасы.

Саланы одан әрі дамыту мақсатында 9,9 млрд теңгеге 8 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Олар қосымша 1,3 млн тонна өңдеу қуатын енгізетін болады. Осы жобалардың қатарында Тараз Желатин, ЭКО Клаб, Искефе Холдинг және КазЖелатин жобалары тері мен жанама өнімдерді терең өңдеуге бағытталған. Оларды жүзеге асыру тағамдық желатин мен жемдік қоспалар өндірісін ұлғайтуға, және шикізат шығынын азайтуға мүмкіндік береді", - деді министр.

Бұдан басқа, Қазақстанда дәстүрлі ауыл шаруашылығымен қатар агробизнестің жаңа бағыттары да дамып келеді. Атап айтсақ, ЭКО Глейд толық циклді заманауи саңырауқұлақ фермасы іске қосылды, оның инвестиция көлемі шамамен 11,3 млрд теңгені құрады. Кәсіпорын СЭЗ Қызылжар аумағында орналасқан. Жылына 2 400 тоннаға дейін шампиньон өсіріп-өңдейді. Бұл саңырауқұлақ өнімдері бойынша импортты айтарлықтай алмастыруға мүмкіндік береді.

Жалпы, Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес соңғы екі жылда агроөнеркәсіптік кешенінде жеңілдетілген несиелеу көлемі айтарлықтай көтерілді. Көптеген жобалар Солтүстік Қазақстан облысы тәжірибесін тарату бағдарламасы аясында басталып, жүзеге асырылды. Бұл бағдарлама өндірісті жаңғыртуға, автоматтандыруға және жасанды интеллект технологияларын енгізуге мүмкіндік беріп отыр. Сонымен бірге, бүгінгі күні фермерлер қаржыландыруды жылдың бастапқы кезеңінде бастауды көтеруде. Осыған байланысты облыс әкімдіктері импортты алмастыруға және экспорттық әлеуеті жоғары тиімді жобаларды қаржыландыруға басымдық беруі тиіс. Осы қабылданған жүйелі шаралар - қазірдің өзінде оң экономикалық нәтиже беруде", - деді ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров.

Мысалы дайын тағам өнімдерінің экспорты орташа 3 есеге өскен. Сондай-ақ астықты терең өңдеу өнімдері, яғни биоэтанол, глютен және крахмал экспорты айтарлықтай көбейді. Бұл қосылған құны жоғары өнімдердің зор әлеуетін айқын көрсетеді.

Жалпы 2020 жылдан бері қайта өңделген өнім экспорты 3,2 есеге өсті. Биылғы жылы бұл көрсеткішті $3,9 млрд-қа жеткізу жоспарлануда. Осылайша, қабылданған жүйелі шаралар елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, қазақстандық агроөнеркәсіптік кешеннің сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруда.