Қорғаныс министрлігі 1,5 мың әскери міндеттілерді әскери жиындарға шақыруды жоспарлап отыр
Әскери жиындар 2007 жылдан бері жыл сайын өткізіліп тұрады, жалпы жиын 30 күнге созылады
Сурет: gov.kz
Астана. 30 қаңтар. KAZAKHSTAN TODAY - Ағымдағы жылы Қорғаныс министрлігі даярлау, қайта даярлау және білімін жетілдіру, сондай-ақ қажетті жауынгерлік даярлық деңгей мен өздерінің міндеттері бойынша іс жүзіндегі машықтарды қолдау үшін шамамен 1 500 әскери міндеттіні шақыру жоспарлап отыр, деп хабарлайды ведомствоның баспасөз қызметі.
Ведомство әскери жиындар 2007 жылдан бері жыл сайын өткізіліп тұратынын атап өтті. Жалпы жиын 30 күнге созылады.
Бұйрықтың тиісті жобасы "Ашық НҚА" порталында 2023 жылғы 13 ақпанға дейін жарияланды.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
тақырып бойынша жаңалықтар
6 760 мектеп мектептегі тамақтануды "Әлеуметтік әмиян" арқылы цифрлық есепке алуға көшті
Сурет: Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі
Қазақстанда 6 760 жалпы білім беретін мектепте оқушыларға берілетін тегін және жеңілдетілген тамақты есепке алу үшін "Әлеуметтік әмиян" цифрлық құралына көшу аяқталды. Жоба 2023 жылдан бастап кезең-кезеңімен іске асырылып келеді, ал мектептегі тамақтану бағыты 2024 жылдан бастап енгізілуде, деп хабарлайды Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігінің баспасөз қызметінен.
Құрал асханаға баруды тіркеу арқылы тамақ алу фактісін автоматты түрде есепке алуды қамтамасыз етеді. Жеткізушілермен есеп айырысу тек нақты берілген тамақ үшін жүргізіледі. Бұл мектепке келмеген балалар үшін қаражат есептеуді болдырмайды. Жеңілдік алу құқығы мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерімен интеграция арқылы расталады. Ата-аналардың деректерді өңдеуге келісімі болған жағдайда ваучерлер автоматты түрде қалыптастырылады.
Алушылар санаты өзгерген жоқ. 1-4 сынып оқушылары әлеуметтік мәртебесіне қарамастан тегін тамақ алады. Жоғары сыныптарда жеңілдік жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға, мүгедектігі бар адамдарға, көпбалалы және аз қамтылған отбасылардың балаларына, сондай-ақ заңнамада көзделген өзге де санаттарға беріледі.
Мектептер аппараттық-бағдарламалық кешендермен жабдықталып, "Бизнес-әмиян" қосымшасына қосылды. Жабдықтау жергілікті атқарушы органдардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. "Әлеуметтік әмиянды" қолдану есептің ашықтығын қамтамасыз етуге және бюджет қаражатын тиімді пайдалануға бағытталған.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Газ саласында 25 жаңа перспективалы учаске геологиялық барлауға енгізіледі
Сурет: gov.kz
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, табиғи газдың ресурстық әлеуетін арттыру мақсатында Энергетика министрлігі "QazaqGaz" ҰК" АҚ-мен бірлесіп кешенді геологиялық барлау бағдарламасын іске асыруда. Бағдарлама саланың шикізаттық базасын нығайтып, елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған, деп хабарлайды Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігнің баспасөз қызметінен.
Өткен жылы ұлттық компания Малдыбай, Шалқар, Аққұдық, Солтүстік-2 және Саралжын учаскелері бойынша жер қойнауын пайдалану жөнінде 5 келісімшартқа қол қойды.
Үш жобаға стратегиялық серіктестер тартылды. Ал екі учаскедегі жұмыстар бейінді еншілес ұйымның күшімен жүргізіледі.
Халықаралық ынтымақтастық та кеңейіп келеді. CNPC компаниясымен келісімге қол қойылып, тікелей келіссөздер кезеңі аяқталды. Қазіргі уақытта Солтүстік-1 учаскесі бойынша келісімшарт жасау күтілуде. Сонымен қатар Eni компаниясымен Каменковский учаскесін бірлесіп зерттеу жұмыстары басталды.
Chevron корпорациясымен әріптестік аясында КТ-III учаскесі бойынша 3D-сейсмобарлау деректерін интерпретациялау жұмыстары сәтті аяқталды. Нәтижесінде жоба экономикалық бағалау кезеңіне өтті. Сонымен қатар негізгі магистральдық газ құбырлары бойында жаңа жерасты газ қоймаларын салу бойынша кешенді есеп әзірленді. Бұл елдің энергетикалық тұрақтылығын күшейтуге мүмкіндік береді.
2026 жылы ресурстық базаны игеру қарқыны артады. Жоспарға сәйкес, Мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасына 25 жаңа перспективалы учаске енгізіледі.
Елімізде геологиялық зерттеулер мен жер қойнауын пайдалануда белсенді жұмыстар жалғасады. Басым бағыт - CNPC компаниясымен Северный-1 учаскесі, Chevron компаниясымен КТ-III учаскесі бойынша толыққанды келісімшарттарға қол қою және Eni компаниясымен Каменковский учаскесінде геологиялық-геофизикалық зерттеулердің белсенді кезеңіне өту.
Сонымен қатар, іздестіру жұмыстарының географиясы Орталық Каспий маңы, Теңіз және Шу-Сарысу бассейндерінде жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған лицензия алумен кеңейеді. Компания Балқаш шөгінді бассейнінің келешегін егжей-тегжейлі талдап, алдағы геологиялық барлау бағдарламаларын нақтылайды.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Қазақстанда 7 халықаралық автомобиль дәлізі құрылды - Көлік министрлігі
Премьер-министр Олжас Бектенов автожол саласын дамыту мәселелері бойынша Үкімет отырысын өткізді. Онда Мемлекет басшысының Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларын орындауға, оның ішінде жаңа автожол жобаларын іске асыру, өңіраралық желіні дамытуға назар аударылды, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
Жиында көлік министрі Нұрлан Сауранбаев саланың ағымдағы жағдайы мен даму жоспарлары туралы, "ҚазАвтоЖол" ҰК басқарма төрағасы Дархан Иманашев жол жұмыстарын жүзеге асыру және цифрлық шешімдерді енгізу туралы, Жол активтері сапасы ұлттық орталығының басшысы Болатбек Айтбаев жол-құрылыс жұмыстарының сапасын бақылау туралы баяндады. Сондай-ақ Маңғыстау, Атырау, Шығыс Қазақстан, Жетісу облыстары әкімдерінің баяндамалары тыңдалды.
Қазақстанда 95 мың шақырым автомобиль жолдары бар. Оның ішінде 25 мыңы республикалық жолдар. Бұл жолдар Көлік министрлігіне қарайды. Нормативтік жағдайы 94% құрайды. Ал 70 мың км облыстық және аудандық жолдар жергілікті органдарға қарайды. Оның нормативтік жағдайы 91%. Республикалық маңызы бар жолдарда нормативтік жағдай шамамен бір деңгейде сақталған. Ал жергілікті жолдар бойынша батыс өңірінде жолдардың нормативтік деңгейі төмендеу.
Алдағы үш жылдың ішінде жергілікті органдармен бірге өңірлік жолдардың жұмыстарын 5 есе көтереміз. Жұмыстың нәтижесінде 25 мың шақырым өңір жолдарын нормативтік деңгейін 95 пайызға дейін көтереміз. Бұл жұмыстарды атқару үшін ведомстволық нормативтерге тиісті өзгерістер қабылданды. Қазіргі уақытта стандарттарға өзгерістер енгізу жұмысы аяқталып жатыр. Сонымен қатар, өткен аптада әкімшіліктердің өкілдерімен жиналыс өткізілді. Түсіністік бар, жергілікті органдар жұмыстарына кірісіп жатыр.
Республикалық жолдарға келер болсақ, бұл жолдардың екі рөлі бар. Бірінші, өңірлер арасында байланыс жасау. Екінші, халықаралық транзитті дамыту. Бүгінгі кезде Қазақстанда 7 автокөлік коридоры қалыптасты. Атап өтетін болсақ, өткен жылдары 4 үлкен жобаны аяқтадық: "Қалбатау-Майқапшағай", "Талдықорған-Өскемен", "Атырау-Астрахань" және "Қарағанды-Алматы". Бұл жолдардың жалпы ұзындығы - 2000 км. Көлік қозғалысы өсіп жатыр және кейбір дәліздер үлкен жүктемеде жұмыс істейді. Сондықтан, алдымызда жаңа көп жобалар бар", - деді көлік министрі Нұрлан Сауранбаев.
Өз баяндамасында ол әр жобаға қысқаша тоқталып өтті:
Темір-баба - Ресей шекарасы
Қойылған тапсырмаларға сәйкес Жаңаөзен - Түрікменстан шекарасы учаскесінде жұмыстар жүргізілуде. Бұл жол телемі - Түркіменстан-Ресей дәлізінің бір бөлігі. Сонымен қатар жолды 4 жолаққа дейін кеңейту бойынша техникалық-экономикалық негіздеме әзірлеу басталды.
Бейнеу - Сексеуіл
Бұл жоба Транскаспий халықаралық көлік бағыты (ТХКБ) бойынша жолды шамамен 1000 км-ге және жүк жеткізу уақытын 3 күнге дейін қысқартады. Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленген. Қазіргі уақытта қаржы тарту рәсімдері жүргізілуде. Құрылыс жұмыстары биыл басталады.
Өңірлік жобалар
Негізгі транзиттік бағыттармен қатар өңірлік және әлеуметтік маңызы бар жобаларды дамыту да ерекше назарда. Атап айтқанда, Қарағанды - Жезқазған және Орталық - Батыс бағыттары. Аталған жобалар бойынша жұмыстар жүзеге асуда. Құрылыс жұмыстарын ағымдағы жылдың мамыр айында басталмақ.
Батыс Еуропа - Батыс Қытай
Қызылорда - Ақтөбе ең маңызды дәліздің ішіне кіреді. Бұл жол телімі Батыс Европа - Батыс Қытай және Ресей мен Орталық Азия бағыттарының қосылатын арнасы болып есептеледі. Қызылорда - Ақтөбе жобасы 3 учаскеге бөлінген. Ақтөбе-Ұлғайсын және Сексеуіл-Қызылорда құрылысы осы жылы, ал Ұлғайсын-Сексеуіл бөлімі келесі жылы басталады. Жоспар бойынша үш учаскінің жұмыстарын бір уақытта бітіру қарастырылған.
Министр, сонымен қатар, бірқатар мәселелерді де атап өтті.
Жол жабыны туралы бөлек айту керек. Қазіргі уақытта асфальт-бетон жабыны 8 тоннаға дейінгі осьтік жүктемеге есептелген. Көп интенсивті қозғалысқа және қатты ыстыққа шыдамайды. Осыған байланысты жазғы мерзімнің күндізгі уақытында жүк көліктерінің қозғалысына шектеу қойылады. Бұл транзиттің дамуына кедергі келтіреді. Ал цемент-бетон жабыны ауыр жүктемеге төзімді. Қызмет ету мерзімі 40 жылға дейін жетеді. Осындай жағдайда транзиттік дәліздерде жол жабынын дұрыс таңдау маңызды.
Жөндеу жұмыстарына келер болсақ, жол құрылысымен қатар, үш жылдық жоспар аясында жөндеу жұмыстары да қарастырылған. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, 2029 жылға дейін 10 мың шақырым жолға орташа жөндеу жүргізіледі. Қазіргі таңда оның 5 мың шақырымы жөнделіп бітті. Алдағы үш жылда қалған 5 мың шақырым жол жөнделеді. Осылайша қойылған міндет толық орындалады", - деді ол.
Автожол жобаларын іске асыру үшін елімізде негізгі құрылыс материалы бар. Бұл құрылысты толық қамтамасыз етуге және жұмыс сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Инертті материалдар шектеулі өңірлерде ірі өндіріс орындарының техногендік минералдық қалдықтары (ТМҚ) пайдаланылады.
Битумға келер болсақ, жолдың сапасы осы материалға тікелей байланысты. Біріншіден отандық өндірушілер битуммен толық қамтамасыз етген. Екіншіден, жол сапасын көтеру үшін құрылысшылар мұнай өңдеу зауыттарымен бірігіп жаңа стандартқа көшуді ұсынды. Бұл шешім Үкімет тарапынан қолдау тапты. Енді жаңа жобаларда модификацияланған битум қолданылады. Зауыттар ұлттық стандарттарға сәйкес бұл өнімді кезең-кезеңімен өндіруге көшеді. Айта кетер жайт, Ресей Федерациясы бұл жұмысты 2016 жылдан бастаған болатын.
Автожолдарды дамыту үшін бірқатар инфрақұрылымдық нысандарды салу керек. Оған мультимодальды логистикалық хабтар мен заманауи өткізу пункттері, жаңа форматтағы жол бойы сервистері, цифрлық шешімдер кіреді. Бұл бағыттар бойынша жұмыстар жүріп жатыр. Мысалы, халықаралық өткізу пункттерінің құрылысын 2027 жылы толық бітіреді.
Алдағы үш жылдық жоспарда жасалынатын үлкен жобалар бар. Осы кезеңде жалпы ұзындығы 3,25 мың шақырым болатын басым жобалар соғылады. Оған 4,6 трлн теңге қаржы көзделген. Бұл жобалар транзиттік әлеуетті арттырып, елге нақты экономикалық пайда әкеледі. Тартылатын қаражат тікелей және тұрақты макроэкономикалық әсер береді. Оның ішінде мультипликативтік әсер де бар. Материалдар мен қызметтердің 90%-ға жуығы отандық өндірушілерден сатып алынады. Бұл өнеркәсіптің дамуына оң ықпал етеді. Жалпы алғанда, автожол саласына салынған инвестиция экономиканы дамытады. Атқарылып жатқан шаралар еліміздегі көлік инфрақұрылымын дамытып, транзиттік мүмкіндікті арттырады", - деді министр.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Жемқорлардан тәркіленген қаражат есебінен 89 мыңға жуық оқушы орны пайдалануға берілді
Сурет: gov.kz
Мемлекет басшысының тапсырмасымен құрылған Білім беру инфрақұрылымын қолдау қоры жемқорлардан тәркіленген қаражат есебінен толықтырылып келеді. Осы қаражат есебінен жаңадан білім беру ұйымдарын салу, жаңғырту немесе мектептерге жапсарлас құрылыс салу жүзеге асырылуда, деп хабарлайды Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігінің баспасөз қызметінен.
Бүгінгі таңда Қор қаражаты есебінен 89 мың оқушы орнына арналған 81 мектеп пайдалануға берілді. Нысандардың басым бөлігі Алматы, Түркістан, Қызылорда және Жамбыл облыстарында, сондай-ақ Астана қаласында орналасқан. Барлық білім беру ұйымдары заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталған.
Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорының қаражаты есебінен барлығы 100 мыңға жуық оқушы орнына арналған 90 білім беру ұйымының құрылысы қаржыландырылды. Бұл шаралар еліміздің білім беру жүйесін ұзақ мерзімді дамытуға және жаңғыртуға бағытталған.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Мәжіліс ғалымдарға академиялық еркіндік беретін заң жобасын талқылайды
Сурет: Depositphotos
Бүгін Мәжілістің жалпы отырысы өтеді. Онда депутаттар ғылым мәселелері жөніндегі заң жобасын талқылап, Қазақстан мен Аустрия Үкіметтері арасындағы заңсыз жүрген адамдарды реадмиссиялау туралы келісімді ратификациялауы мүмкін, деп хабарлайды Kazinform агенттігі.
Сонымен Мәжіліс бірінші оқылымда депутаттар бастамашы болған ғылым мәселелері жөніндегі заң жобасын қарайды. Бұл құжатта ғалымдар мен ғылыми қызметкерлердің мәртебесін айқындау, олардың академиялық еркіндігі мен шығармашылық еркіндігін, құқықтарының кепілдіктерін бекіту, сондай-ақ ғылыми қызмет бағыттарын өз бетінше жоспарлау және таңдау құқығы қамтылып отыр.
Сонымен қатар профессорлық-оқытушылық құрамға шамадан тыс аудиториялық жүктемені шектеу енгізіледі. Ғылыми зерттеу жүргізу мерзімдерін бекіту, оларды қаржыландыру тәртібі, сондай-ақ оқушыларға олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарына дайындалу үшін ғылыми инфрақұрылымды пайдалану құқығын беру жөніндегі нормалар ұсынылады. Заң жобасында композиттік қызметті енгізу есебінен дәрілік заттарды тіркеудің жеңілдетілген және жеделдетілген тәртібін енгізу, референс-зертханаларды реттеу тәртібін айқындау және өзге де нормалар көзделеді.
Сондай-ақ жалпы отырыста депутаттар 2025 жылғы 28 ақпанда Астанада қол қойылған Қазақстан мен Аустрия Үкіметтері арасындағы заңсыз жүрген адамдарды реадмиссиялау және транзиттеу туралы келісімді ратификациялау туралы келісімді қарайды. Бұл келісімді Мәжіліс 4 ақпан күні жұмысқа алған болатын. Сол кезде Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің төрағасы Снежанна Имашева 2025 жылғы 28 ақпанда Астана қаласында рәсімделгенін айтты.
- Келісім Қазақстан мен Аустрия аумақтарында ұлттық заңнаманы бұзған адамдарды қабылдау және транзиттеу мәселелерін реттейді. Келісімді ратификациялау екі ел арасындағы ынтымақтастықтың қолайлы жағдайларын қамтамасыз етеді және заңсыз көші-қонға қарсы күрестің тиімділігін арттырады. Келісім Қазақстан Республикасының халықаралық шарттар туралы заңына сәйкес ратификациялауға жатады, - деген еді Мәжіліс депутаты.
Бұдан бөлек, депутаттар әскери қызметшілердің құқықтық жағдайын, қорғаныс және әскери қызметті, педагог мәртебесі мен білім беруді жетілдіру, сондай-ақ педагог мәртебесі бөлігінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске өзгерістер енгізу мәселелері туралы жаңа заң жобаларын жұмысқа алады.
Айта кетейік, бұған дейінгі Мәжілістің жалпы отырысында депутаттардың бастамасымен әзірленген "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне газбен жабдықтау және газды үнемді тұтыну мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды.
- Бүгінгі таңда газ саласы Қазақстан үшін бір мезгілде үш маңызды міндетті атқарып отыр. Біріншіден, тауарлық газ - шектеулі әрі стратегиялық ресурс, оны тиімсіз пайдалану болашақта энергетикалық және экономикалық тәуекелдерге әкелуі мүмкін. Бүгінгі таңда елімізде газдың ресурстық базасы шамамен 3,8 трлн текше метрді құрайды. ал жылдық өндіру көлемі 60 млрд текше метрдің айналасында, - деді заң жобасын таныстырған мәжілісмен Еділ Жаңбыршин.
Оның айтуынша, екіншіден, елімізде газ көмірге қарағанда экологиялық тұрғыдан анағұрлым таза энергия көзі ретінде климаттық күн тәртібіндегі міндеттерді орындауда маңызды рөл атқарады.
- Үшіншіден, бұл - елді газдандыру арқылы азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру және өңірлер арасындағы әлеуметтік теңгерімді қамтамасыз ету құралы. Газдың жылдық өндіру көрсеткіштер сырттай жеткілікті көрінгенімен, бүгінгі күні мемлекеттің ішкі тұтыну көлемі 21,6 млрд текше метрге жетті. Қазіргі таңда елімізді газдандыру деңгейі 64,2 пайызды құрап отыр, - деді ол.
Депутаттың айтуынша, заң жобасын Мәжіліс қабылдаған жағдайда Жергілікті атқарушы органдарға автогаз құю станцияларының шекті санын белгілеу құқығы беріліп,газ тұтыну нормадан асқан жағдайда баға белгілеуде сараланған тәсіл қолданылылады.Газды есепке алудың бірыңғай цифрлық жүйесі қалыптастырылып,жаңа автогаз құю станциялары сыйымдылықтарды жер астына орналастыруға міндеттеледі.
Сонымен қатар депутаттар Қазақстан мен Перу Республикасының ынтымақтастығына қатысты үш заңды қабылдады.
Бірінші қабылданғаны - "Қазақстан мен Перу арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартты ратификациялау туралы" Заң. Шарттың негізгі мақсаты - тараптардың өзара ынтымақтастығы мен қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек арқылы қылмыстың алдын алу, тергеу, қылмыстық қудалау және жолын кесу тиімділігін арттыру.
Мәжілістің Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мәліметінше, құжат аясында өзара құқықтық көмек ақпарат беруді, адамдарды анықтауды, іздестіруді, тінтуді және жауап алуды, сараптама жүргізуді, дәлелдемелер беруді, сондай-ақ тараптардың ұлттық заңнамаларында көзделген көмектің басқа да нысандарын қоса алғанда, бірқатар шараны іске асыруды көздейді.
Екіншісі - "Қазақстан мен Перу арасындағы сотталған адамдарды беру туралы шартты ратификациялау туралы" Заң.
Шарттың негізгі мақсаты - бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарды өздері азаматтары саналатын мемлекетте жазасын өтеу үшін беру тәртібі мен шарттарын айқындау мәселелерінде тиімді ынтымақтастық орнату. Құжат бойынша бір тараптың аумағында сотталған адам белгіленген жазаны өтеу үшін екінші тараптың аумағына берілуі мүмкін.
Қабылданған үшінші құжат - "Қазақстан мен Перу арасындағы ұстап беру туралы шартты ратификациялау туралы" Заң.
Шарт тараптардың аумағында жүрген, ұстап беруге алып келетін қылмыстары үшін қылмыстық қудалау мақсатында немесе соттың заңды күшіне енген үкімін орындау үшін іздеуде жүрген кез келген адамды ұстап беру бөлігінде мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты орнатуға бағытталған. Құжатта адамдарды ұстап берудің және одан бас тартудың нақты негіздері қарастырылады.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Үкімет тұрақты вегетациялық кезеңді қамтамасыз ету үшін суды тұтыну лимиттерін бекітті
Сурет: Depositphotos
Су ресурстары және ирригация министрлігі алдағы вегетациялық кезеңге дайындықтың кешенді жоспарын ұсынды. Үкімет отырысында оңтүстік өңірлердегі диқандардың мұқтаждықтарын қамтамасыз ету, басқарудың цифрлық құралдарын енгізу және ирригациялық жүйелерді жаңғырту бағдарламасын жүзеге асыру бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы Нұржан Нұржігітов баяндады, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
Ведомство басшысының сөзінше өткен жылдан бастап Су ресурстары және ирригация министрлігі алты айға дейінгі мерзімге болжам жасауға мүмкіндік беретін Talsim-NG гидрологиялық моделін бейімдеу жұмыстарын жүргізуде.
Гидрологиялық модельдің есептеулеріне сәйкес Сырдария және Талас өзендерінің бассейндерінде су мөлшері көпжылдық нормадан төмен болады деп күтілуде. Сырдария өзенінің жекелеген жанама салаларының учаскелерінде, сондай-ақ Шу өзенінің бассейнінде ғана су мөлшері норма шегінде болжануда. Іле өзенінің бассейнінде су ағыны норма шегінде күтіледі, ал жекелеген салалардың учаскелерінде су мөлшері көпжылдық нормадан жоғары болады деп болжануда.
Биылғы жылғы су шаруашылығы жағдайы 2025 жылғы құрғақшылықтың салдарының әсерінен қалыптасып отыр. Қазіргі уақытта модель деректері бойынша Сырдария, Шу, Талас және Іле өзендерінің бассейндерінде су ағыны қалыптасатын аймақта ылғал қоры біркелкі бөлінбеген. Негізгі ылғал қоры орта таулы аймақта қалыптасқан, ал биік таулы аймақта оның көлемі көпжылдық нормадан төмен. Көктемнің басында ауа температурасының жоғары болуы және жауын-шашынның басым түсуі жағдайында су көлемі артады деп күтілуде, ал жазғы кезеңде өзендерінің ағыны нормадан төмен болуы ықтимал. Осылайша, 2026 жылғы вегетациялық кезең оңтүстік өңірлерде, әсіресе Арал-Сырдарья және Шу-Талас бассейндерінде тәуекелдермен өтуі мүмкін.
Атап айтқанда, Тоқтоғұл су қоймасының көлемі 7610 млн текше метр құрайды, бұл өткен жылдың деңгейінен 1,5 млрд текше метрге төмен. Энергия тапшылығы жағдайында су қоймасы күшейтілген режимде босатылуда. Осыған байланысты вегетация басында Тоқтоғұл су қоймасы жинақтау режиміне көшіріледі деп болжануда, тиісінше бұл Түркістан облысының Мақтаарал және Жетісай аудандарының қажеттіліктері үшін мемлекетаралық "Достық" каналы арқылы су жеткізуге кері әсерін тигізуі мүмкін.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, облыс әкімдіктеріне су алу лимиттерін қатаң сақтау, оның ішінде күріш егісі бойынша белгіленген лимиттерді ескеру орынды деп санаймыз: Түркістан облысында - "Достық" каналы бойында күріш егуді толықтай тоқтату, Қызылқұм каналы бойында - 3,5 мың гектардан аспау; Қызылорда облысында - 70 мың гектардан аспау. Қалыптасқан жағдайды ескере отырып, Шардара су қоймасы жинақтау режиміне ауыстырылды. Су беру режимдері келісілген деңгейде сақталған жағдайда су қоймасына кемінде 8,3 млрд текше метр су келуі күтілуде. Бұл Шардара су қоймасын шамамен 5 млрд текше метрге көлемінде толтыруға, Көксарай контрретегішін 2 млрд текше метр көлемге дейін жинақтауға және Қызылорда облысына шамамен 1,3 млрд текше метр су жеткізуге мүмкіндік береді", - деді Нұржан Нұржігітов.
Оның сөзінше Шу-Талас бассейні бойынша Киров су қоймасының толмау қауіпі бар. Аталған су қоймасы Жамбыл облысының ауызсу және суармалы сумен жабдықтаудың негізгі көзі болып саналады. Бүгінгі күні оның көлемі 314 млн текше метр құрайды, бұл өткен жылғы деңгейден бір жарым есе төмен. 1 сәуірге қарай су қоймасындағы су көлемі шамамен 400-410 млн текше метр болады деп күтілуде. Су бөлу үлестерін ескергенде, бұл Қазақстан үшін небәрі 285 млн текше метр су алуға мүмкіндік береді. Ал ең төменгі қажеттілік 400 млн текше метрді құрайды.
Сонымен қатар осы жылғы 9 ақпанда Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы арасындағы гидрометеорология саласындағы ынтымақтастық жөніндегі кездесу аясында "Казгидромет" пен Қырғыз Республикасы Гидрометеорологиялық қызметі арасында 2026-2028 жылдарға арналған жедел-өндірістік қызмет саласындағы ынтымақтастық бағдарламасына қол қойылды. Вегетациялық кезеңге дайындық шеңберіндегі ішкі іс-шаралар аясында суару каналдары мен гидротехникалық құрылысжайларда жөндеу-қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде, оңтүстік облыстардағы су қоймалары толтыру режимінде жұмыс істеуде. 2026 жылғы 18 ақпандағы жағдай бойынша оңтүстік өңірлердегі су қоймаларында 23,4 млрд текше метр су жиналды, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 759 млн текше метрге аз.
Айта кету керек, 2025 жылғы 1 желтоқсанда аталған су қоймаларында 17,7 млрд текше метр су жиналған болатын, бұл 2024 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 2,3 млрд текше метрге аз. Қабылданған жедел шаралардың нәтижесінде соңғы 2 айда су жинау динамикасы арттырылып, қосымша көлемінде 1,5 млрд текше метр өсім қамтамасыз етілді. Ерекше алаңдаушылық туғызатыны - негізінен ішкі су көздері есебінен толатын су қоймаларының толу деңгейі. Атап айтқанда, Түркістан облысындағы Бөген су қоймасында 278 млн текше метр су жиналған, бұл өткен жылғы көрсеткіштен 46 млн текше метрге аз. Сондай-ақ Бадам су қоймасының толуы 32 млн текше метрді құрайды, бұл 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 18 млн текше метрге кем.
Министрдің сөзінше осыған ұқсас жағдай Жамбыл облысындағы Теріс - Ащыбұлақ, Қарақоңыз, Қақпатас, Жартас және Бүркітті су қоймаларында да қалыптасып отыр. Осыған байланысты, және өткен жылы аталған облыстарда вегетациялық кезең күрделі жағдайда өткенін ескере отырып, екі облыстың әкімдіктеріне ылғалды көп қажет ететін ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс алқаптарын шектеу бойынша шаралар қабылдау қажет. Вегетациялық кезеңге дайындық және тәуекелдерді барынша азайту мақсатында 2025 жылы "Қазсушар" филиалдары 1840 шақырым суару каналдарын механикаландырылған тәсілмен тазалады, 680 шақырым суару желілерін реконструкциялады және 375 гидротехникалық құрылысжайды жөндеді. Соңғы екі жылда тазалау көлемі айтарлықтай артып, жылына орта есеппен 1,5 мың шақырым құрады, бұл алдындағы кезеңдермен салыстырғанда қарқынның бірнеше есе өскенін көрсетеді. Осы жылы 394 гидротехникалық құрылысжайды жөндеу және 2200 шақырымнан астам каналды тазалау жоспарлануда. Осы мақсатта министрлік 2025 жылы қаржылық лизинг аясында 576 бірлік арнайы техника мен көлік сатып алды. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерінің қажеттілігін қамтамасыз ету үшін "Қазсушар" филиалдары 181 бірлік сорғы стансалары мен агрегаттарды дайындады, сондай-ақ ең күрделі учаскелерге пайдалану үшін қосымша 92 бірлік сорғы сатып алу жоспарлануда.
Сонымен қатар Түркістан облысында Қарақуыс және Бәйдібек-ата су қоймаларының құрылысы жалғасуда, оларды 2026 жылы аяқтау жоспарланған, бұл шамамен 69 млн м³ қосымша су жинауға мүмкіндік береді. Ислам даму банкі қарызының бірінші траншы қаражаты есебінен 2026 жылы үш жаңа су қоймасының құрылысы басталып, екі су қоймасын реконструкциялау көзделген. Бір мезгілде оңтүстіктің 5 облысында жалпы ұзындығы 986 шақырымды құрайтын 103 каналды реконструкциялау мен автоматтандыру бойынша 96 жобаны жүзеге асыру басталады. Сонымен бірге қалыптасқан жағдайда су үнемдеу технологияларын белсенді түрде енгізу, және ылғалсүйгіш ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс алқаптарын қысқарту қажеттілігі туындап отыр. Осыған байланысты 2025 жылғы 4-5 желтоқсанда Қызылорда, Түркістан және Жамбыл облыстарында, 2026 жылғы 29-30 қаңтарда Алматы және Жетісу облыстарында Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары Қанат Бозымбаевтың төрағалығымен 2026 жылғы вегетациялық кезеңге дайындық мәселелері бойынша кеңестер өткізілді.
Аталған кеңестерде су тұтыну лимиттерін қатаң сақтау, ылғалсүйгіш дақылдардың егіс алқаптарын одан әрі қысқарту, егіс құрылымын әртараптандыру, және су үнемдеу технологияларын өсімдік шаруашылығының негізгі элементі ретінде міндетті түрде енгізу қажеттілігі атап өтілді.
Осы кеңестердің қорытындысы бойынша жұмыс тобы құрылып, Қызылорда облысы үшін 3,2 млрд текше метр, Алматы облысы - 2,1 млрд текше метр, Жетісу облысы - 1,8 млрд текше метр, Жамбыл облысы - 1,2 млрд текше метр, Түркістан облысы үшін 3,8 млрд текше метр көлемінде су пайдалану лимиттерін белгілеу туралы шешім қабылданды.
Сонымен қатар қалыптасып отырған су шаруашылығы жағдайын ескере отырып, Жамбыл облысы бойынша су пайдалану лимиті азайту жағына қарай қайта қаралуда және 2026 жылғы 1 наурызға дейін облыс әкімдігіне жеткізілетін болады.
Қазіргі уақытта өңірлерде ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілері арасында су үнемдеу қажеттілігі, суды аз қажет ететін дақылдарға көшу, сондай-ақ су беру бойынша шарттарды электрондық форматта жасасу қажеттілігі туралы түсіндіру жұмыстары жалғасуда. Сонымен қатар Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауын жүзеге асыру жөніндегі Жалпыұлттық жоспар аясында министрлік Бас прокуратурамен бірлесіп судың "қара нарығын" жою жөніндегі Жол картасын қабылдады. Жол картасы шеңберінде министрліктің құқық қорғау және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылы көзделген. Судың "қара нарығының" тәуекел аймақтары айқындалып, су пайдаланушы мен су тұтынушы арасындағы шарттық қатынастарды цифрландыру басталды, цифрлық және спутниктік мониторинг құралдары енгізілуде. 2026 жылы судың "қара нарығының" алдын алуға, сондай-ақ су объектілерінде, су қорғау аймақтары мен белдеулерінде заң бұзушылықты болдырмауға бағытталған бақылау және инспекциялық іс-шараларды күшейту жоспарлануда. Жол картасында цифрландыруға ерекше мән берілген. Осы жылдың басынан бастап Министрлік фермерлермен су беру жөніндегі шарттарды электрондық форматта жасасуға көшу жұмыстарын жүзеге асыруда. Аталған жүйе шаруаларды сумен қамтамасыз етудің толық циклін, су алуға өтінім беруден бастап шарт жасасу, нақты су тұтынуды дәл есепке алу және кейінгі төлем жүргізуге дейінгі барлық үдерістерді қамтиды", - деді министр.
Жүйені енгізу деректердегі айырмашылықтарды болдырмауға, әкімшілік үдерістерді оңтайландыруға, адами фактордың әсерін барынша азайтуға, сондай-ақ су ресурстарын бөлу мен су пайдаланғаны үшін есеп айырысулардың объективтілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта жүйе штаттық режимде жұмыс істеп тұр. Су тұтынушылармен шарттар жасасу жұмыстары жүргізілуде. Қазсушарға белгіленген су пайдалану лимиттерінен асатын шарттар жасаспау туралы нұсқау берілді. Еліміздің өзге бассейндерінде Ертіс, Есіл, Тобыл-Торғай, Нұра-Сарысу, Жайық-Каспий суаруға қажетті су тұтыну 2%-дан аспайды. Аталған бассейндерде су тапшылығы болжанбайды, алайда жағдай министрліктің тұрақты бақылауында болады.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Мемлекет басшысы Орталық референдум комиссиясының төрағасы Нұрлан Әбдіровті қабылдады
Сурет: Akorda
Қасым-Жомарт Тоқаевқа республикалық референдумды ұйымдастыру және дайындық жұмыстары туралы мәлімет берілді, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметінен.
Президент референдумды өткізу барысында ашықтыққа, заңдылыққа және барлық азаматқа тең жағдай жасау қажет екеніне баса назар аударды.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.