Норвегияның Хельсинки комитеті Қазақстанның жаңа Конституциясын оң бағалады
Сурет: gov.kz
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Алуа Надиркулова Норвегиялық Хельсинки комитетінің Бас хатшысы Берит Нисинг Линдеманмен кездесу өткізді, деп хабарлайды Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметінен.
Келіссөз барысында А. Надиркулова адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау жүйесін нығайтуға бағытталған конституциялық реформалардың іске асырылу барысы туралы ақпарат берді. Конституцияда еңбек ету мен бейбіт жиналыстар өткізу құқықтарына қатысты тұжырымдардың нақтыланғаны, сот арқылы қорғалу және тұрғын үйге қолсұғылмау кепілдіктері күшейтілгені, сондай-ақ алғаш рет дербес деректерді қорғау нормалары бекітілгені атап өтілді.
Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару жүйесін реформалау мәселелеріне ерекше назар аударылды. Қазіргі уақытта Қазақстан 2026–2030 жылдарға арналған Қылмыстық-атқару жүйесін одан әрі дамыту тұжырымдамасы әзірлеуде екені туралы хабардар етті.
Өз кезегінде Норвегиялық Хельсинки комитетінің Бас хатшысы Б.Линдеман комитеттің Алматыдағы Өңірлік өкілдігінің қызметіне көрсетіліп отырған қолдау үшін алғыс білдіріп, Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесін реформалау, азаптаулардың алдын алу, гендерлік теңдікті қамтамасыз ету және әйелдердің құқықтарын қорғау салаларындағы елеулі жетістіктерін жоғары бағалады. Сондай-ақ, ол Қазақстандағы азаматтық қоғамның белсенді рөлін ерекше атап өтті.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар құқық үстемдігін нығайту, адам құқықтарын қорғау және Қазақстандағы реформаларды қолдау мәселелері бойынша ынтымақтастық пен сындарлы диалогты одан әрі дамытуға мүдделілік танытты.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
тақырып бойынша жаңалықтар
Конституциялық реформа: негізгі заңдарға түсіндірме
Сурет: akorda.kz
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 15 наурызда қабылданған Конституцияның ережелерін іске асыруға бағытталған конституциялық заңдарға қол қойды. Агенттік тілшісінің хабарлауынша, бес негізгі құжатқа түсіндірме берілді.
Атап айтқанда, "Қазақстан Республикасының Президенті туралы", "Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы", "Қазақстан Халық Кеңесі туралы", "Қазақстан Республикасы астанасының мәртебесі туралы" және "Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы" заңдар сөз болып отыр.
Қазақстан Республикасының Президенті туралы" заң
Конституциялық заңда Президенттің өкілеттіктері мен оның мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл тәртібі айқындалған.
Төтенше шараларды қабылдау кезінде Премьер-Министрмен және Құрылтай төрағасымен консультациялар енгізілуі, сондай-ақ бірқатар тағайындауларды парламенттік келісу тетіктері Қазақстанның теңгерімді президенттік республикаға қарай дәйекті түрде ілгерілеп келе жатқанын көрсетеді.
Нормалардың жеке блогы ашықтық пен сенімді қамтамасыз етуге бағытталған. Президент бір рет қана жеті жыл мерзімге сайланады.
Президент өз лауазымын депутаттық мандатпен, кәсіпкерлікпен, өзге де ақылы қызметпен немесе партия мүшелігімен қатар атқара алмайды. Сонымен қатар оның жақын туыстары мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордағы негізгі лауазымдарды иеленуге құқылы емес. Бұл ықпалдың шоғырлануын шектеуге және мүдделер қақтығысының алдын алуға бағытталған жүйелі тетік болып табылады, соның нәтижесінде қоғамның билік институтына деген сенімі артады.
Сонымен бірге Президент өкілеттіктерінің едәуір бөлігі мемлекеттік аппараттың тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған. Ол Үкіметті қалыптастыруға қатысады, оның жұмысының стратегиялық бағыттарын бақылайды, Ұлттық Банктен бастап құқық қорғау органдарына дейінгі негізгі институттардың есептерін қарайды. Бұл азаматтар үшін мемлекеттік саясаттың іске асырылуы мен оның нәтижелеріне бақылаудың күшеюін білдіреді.
Қазақстан Республикасы астанасының мәртебесі туралы" конституциялық заң
Заңның негізгі бағыттарының бірі - астананың сәулеттік келбеті мен дизайн-кодына қойылатын талаптарды қала құрылысы және құрылыс қызметінің міндетті негізі ретінде бекіту.
Заңға сәйкес, астана аумағындағы барлық сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі бас жоспарға, қала құрылысы құжаттамасына және мемлекеттік нормативтерге сәйкес жүзеге асырылады. Бұл қалалық ортаны дамытуда бірыңғай әрі кешенді тәсілді қамтамасыз етеді.
Негізгі нормалардың бірі - астананың міндетті дизайн-кодын енгізу. Оның талаптары ғимараттарға, жол инфрақұрылымына, жарнамаға және қаланың сыртқы келбетінің элементтеріне қолданылады.
Бұл тәсілдерді іске асыруда Астана қаласының әкімі басқаратын Сәулет-қала құрылысы кеңесі маңызды институционалдық рөл атқарады.
Кеңес құрамына әкімдік өкілдері, сәулетшілер, тәуелсіз сарапшылар, қоғамдық ұйымдар, сондай-ақ мүгедектігі бар адамдардың мүдделерін қорғайтын мамандар кіреді. Аталған орган сәулет және қала құрылысы жобаларын қарайды, құрылыс мәселелері мен қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыруға, оның ішінде монументалды-көркемдік безендіруге қатысты ұсынымдар әзірлейді.
Әкімшілік-аумақтық құрылыс туралы" заң
Заң үш негізгі қағидатқа негізделген: заңдылық, тұрақтылық және аумақтық тұтастық.
Әкімшілік-аумақтық жүйенің тұрақтылығы аумақтардың шекаралары мен мәртебесіне қатысты кез келген өзгерістердің тек объективті деректер мен ұзақ мерзімді даму жоспарлары негізінде жүзеге асырылуын көздейтін тетіктер арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл негізсіз аумақтық өзгерістердің алдын алып, жергілікті атқарушы және өкілді органдар жүйесінің тұрақты жұмыс істеуіне кепілдік береді. Мұның әлеуметтік-экономикалық жоспарлау мен мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру үшін маңызы зор.
Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы" конституциялық заңы өңірлердегі тұрғындардың өміріне тікелей әсер ететін негізгі мәселелерді - елді мекендердің мәртебесінен бастап ресурстарды бөлу мен инфрақұрылымды дамытуға дейінгі бағыттарды қамтиды.
Қарапайым тілмен айтқанда, заңның басты мақсаты - елдің аумақтық құрылым жүйесін ретке келтіріп, оны конституциялық деңгейде бекіту. Бұл шекараларды, мәртебелерді немесе аумақтардың бағыныстылығын өзгерту бұдан былай жүйесіз немесе жағдайға қарай емес, нақты негіздемелерге, есептеулерге және ұзақ мерзімді даму жоспарларына сүйене отырып жүргізілетінін білдіреді. Тұрғындар үшін бұл ең алдымен тұрақтылықты, ережелердің айқындығы мен болжамдылығын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы" конституциялық заң
Құрылтай жұмысы қыркүйектен маусымға дейін тұрақты түрде өткізілетін сессиялар форматында жүзеге асырылады. Қажет болған жағдайда Президенттің, палата төрағасының немесе депутаттар корпусының бастамасымен кезектен тыс сессиялар шақырылады.
Отырыстар Құрылтай қызметінің негізгі нысаны болып табылады. Олар кворум болған жағдайда өткізіледі және, әдетте, мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғаларының қатысу мүмкіндігімен ашық сипатта болады.
Құрылтайдағы заң шығару процесі заң жобаларын енгізу, қарау және қабылдау тәртібін, сондай-ақ негізгі мемлекеттік институттардың өзара іс-қимылын реттейді. Заң шығару бастамасы құқығы Президентке, Құрылтай депутаттарына, Үкіметке және Қазақстан Халық Кеңесіне тиесілі. Сонымен қатар барлық заң жобалары отырысқа шығарылар алдында міндетті түрде бейінді комитеттердің қарауынан өтеді.
Конституциялық заң депутаттың құқықтық мәртебесін Қазақстан халқына берілген антқа негізделген кәсіби қызмет ретінде бекітеді. Өкілеттіктер Орталық сайлау комиссиясында тіркелген сәттен басталады және бірқатар қатаң шектеулерді қамтиды. Депутаттарға ғылыми, педагогикалық және шығармашылық қызметтен басқа кәсіпкерлікпен айналысуға немесе өзге де ақылы қызметтерді атқаруға тыйым салынады. Бұл талаптарды бұзу, сондай-ақ депутат сайланған саяси партиядан шығу оның мандатынан дереу айырылуына әкеледі.
Қазақстан Халық Кеңесі туралы" конституциялық заң
Халық Кеңесінің негізгі миссиясы - мемлекеттік саясатты әзірлеу және іске асыру процестеріне қоғамдық қатысуды институционалдандыру.
Бұл тек пікірталас алаңы ғана емес, азаматтық қоғам мүдделерінің шешім қабылдау деңгейінде ұсынылуын қамтамасыз ететін нақты тетік. Осылайша, неғұрлым теңгерімді әрі әлеуметтік бағдарланған мемлекеттік саясат қалыптасады.
Қазақстан Халық Кеңесі мемлекеттік саясатқа және азаматтардың күнделікті өміріне нақты ықпал етуге мүмкіндік беретін айқын әрі жеткілікті кең өкілеттіктерге ие болады.
Халық Кеңесі ішкі саясаттың негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді нығайту, ұлттық бірлік пен қазақстандық құндылықтарды дамыту жөнінде ұсыныстар әзірлеп, ресми түрде енгізуге құқылы. Ең бастысы, ол Құрылтайға заң жобалары мен маңызды ұсыныстарды тікелей енгізуге, сондай-ақ жалпыхалықтық референдум өткізуді бастамашылық етуге мүмкіндік алады.
Бұдан бөлек, Халық Кеңесі мемлекеттік саясаттың іске асырылуын талқылауға және мониторингтеуге қатысып, билік, халық және азаматтық қоғам арасындағы тұрақты диалогты ұйымдастырады.
Нәтижесінде тиімді жұмыс істейтін тетік қалыптасады: қоғам нақты мәселелерді көтереді, Кеңес оларды жан-жақты зерделейді және ұсынымдар мен бағалаулардан бастап заң жобасы немесе жалпыхалықтық референдум деңгейіне дейін жеткізеді.
Осылайша, Халық Кеңесі қоғам мен мемлекет арасындағы нақты көпірге айналып, азаматтарға олардың күнделікті өміріне әсер ететін шешімдерге тікелей ықпал ету құралын береді.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Президенттің Астанадағы халықаралық форумда сөйлеген сөзінің толық мәтіні
Сурет: Akorda
Ақорда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Әкімшілік әділет және оның құқық үстемдігін қамтамасыз ету ісіндегі рөлі" атты халықаралық форумда сөйлеген сөзінің толық мәтінін жариялады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметінен.
Құрметті форумға қатысушылар!
Ең алдымен, баршаңызды алқалы жиынның ашылуымен құттықтаймын! Қадірлі меймандарға осы форумға арнайы келгендері үшін алғыс айтамын. Сіздерді Астана төрінде көргеніме ризамын.
Жаңа ғана форум тақырыбы бойынша өзекті ойлар мен құнды пікірлер айтылды. Алдағы уақытта Үкімет бұл жұмысты міндетті түрде назарда ұстайды. Шын мәнінде, бүгінгі жиынның мән-маңызы айрықша.
Мемлекет пен қоғам тұтастығын нығайту - Қазақстан үшін алдыңғы қатардағы міндеттің бірі. Еліміз тұрақты дамуы үшін халық пен билік арасында өзара сенім және келісім болуы керек. Бұл - мызғымас қағида. Бірақ мұндай келісім өздігінен пайда болмайтыны анық. Қоғамдық келісім, бұл - көпқырлы табанды жұмыстың нәтижесі. Сондықтан мен Президент ретінде осы өте өзекті мәселеге баса мән беремін.
Біз "Халық үніне құлақ асатын мемлекет" тұжырымдамасын жүзеге асыра бастадық. Ашық диалог жүргізу, азаматтардың мұң-мұқтажын ескеріп, арыз-шағымына дер кезінде жауап беру елдегі түбегейлі өзгерістердің өзегі саналады. Осы маңызды жұмысқа биліктің әр деңгейдегі өкілдері, соның ішінде министрлер, әкімдер, депутаттар белсенді түрде қатысуы керек. Бұл - мемлекеттік қызметшілердің конституциялық міндеті.
Соңғы жылдары мемлекетіміз аса ауқымды құқықтық және қоғамдық жаңғыру жолына түсті. Елімізде жаңа саяси мәдениет қалыптаса бастады. Біз өркениетті ел ретінде Заң мен тәртіп қағидатын ұлттық болмысымыздың ажырамас бөлігіне айналдыруымыз керек. Барша азаматтарға, әсіресе, жастарға заңды құрметтеу, заңға бағыну қажет екенін қарапайым тілмен жан-жақты түсіндірген жөн. Заңды қадірлеу, тәртіпті қолдау, бұл - әр адамның жарқын өміріне жол ашатын маңызды шарт.
Жалпыұлттық референдумда қабылданған жаңа Конституциямызда осы негізгі қағидат туралы анық жазылды. Қазақстанның Бас құжаты - барша азаматқа тең мүмкіндік беретін әділетті қоғамның мызғымас тұғыры. Адам және оның өмірі - еліміздің Ата заңына арқау болған басты құндылық.
Конституцияда азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтау, заң үстемдігін қамтамасыз ету, халықтың тұрмыс сапасын жақсарту мемлекеттің басты міндеттері ретінде айқындалды. Түптеп келгенде, жаңа тұрпатты ел болу жолындағы әрбір реформа, ең алдымен, халықтың қалауымен, жұртшылықтың тікелей қолдауымен жасалады. Әрине, мұның барлығы бір сәтте жүзеге аспайтыны белгілі.
Өздеріңізге мәлім, мен 2019 жылы әкімшілік әділеттің жаңа үлгісін қабылдау қажеттігі жөнінде айттым. Бұл азаматтарымызды және кәсіпкерлерді билік өкілдерінің заңсыз әрекеттерінен қорғау үшін жасалған аса маңызды қадам болды. Ал 2021 жылы елімізде Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс күшіне енді.
Мемлекет пен қоғам арасындағы байланысқа тың серпін берген "е-Өтініш" онлайн платформасы іске қосылды, яғни, азаматтардың өтініштерін мейлінше ашық әрі тиімді қарап, жедел шешім қабылдау тәсілі қалыптасты. Бұдан бөлек, бұл жүйе бюрократиялық кедергілерді азайтуға және жұртшылықтың ой-пікірін ескеруге мол мүмкіндік берді. Осылайша, халық пен билік өкілдерінің қарым-қатынасы мүлде жаңа сипатқа ие болды. Соңғы бес жыл ішінде мемлекеттік органдарға шамамен 16 миллион өтініштің келіп түсуі - соның айқын көрінісі.
Сондай-ақ еліміздегі сот тәжірибесі үшін де бетбұрыс кезеңі басталды. Ашығын айтуымыз керек, бұған дейін азаматтар үшін мемлекеттік органдардың шешімдеріне және әрекеттеріне шағымдану, яғни, өз құқығын қорғау оңай болмайтын. Әкімшілік әділет жүйесі іске қосылған соң жағдай түбегейлі өзгерді.
Ең бастысы, күмән тудыратын мәселелердің бәрі әділетті түрде адал азаматтардың пайдасына шешілетін болды. Ал соттар дәлелдеме жинау жұмысына ерекше мән бере бастады. Бұл - мемлекеттік органдар өздерінің шешімдерін және әрекеттерін заң жүзінде дәлелдеуге міндетті деген сөз. Статистикаға қарайтын болсақ, соңғы жылдары сот шешімдерінің жартысынан көбі азаматтар мен бизнестің мүддесіне сай шығарылған. Бұл да әкімшілік әділет жүйесінің нақты нәтижесі екені сөзсіз. Осылайша, қоғамымыз "судьялар әрдайым билік өкілдерін жақтайды" деген қасаң пікірден арыла бастады.
Әкімшілік істер бойынша сот тәжірибесі мемлекеттік аппарат жұмысының сапасын айқындайтын сынақ болды. Оның нәтижесі сотқа деген сенімнің арта түскенін көрсетті.
Әкімшілік әділет рөлі нығайып келеді.
Кейбір азаматтар соттардың шешіміне наразылықтарын білдіріп, өз үміттері ақталмағандарын алға тартады. Бұл бұған дейін де болған, қазір де кездеседі. Мұндай шағымдардың көбі өкпе-ренішке немесе біржақты пікірге құрылады. Бірақ қандай жағдай болса да мұндай пікірлерді тексеріп, әділ шешім қабылдау керек.
Сондықтан жаңа Конституцияда әкімшілік сот төрелігін сот ісін жүргізудің дербес нысаны ретінде бекітудің маңызы зор. Күн тәртібінде сотқа шағымданудың қасаң моделін сот ісін жүргізу тәуекелдерін стратегиялық басқаруға ауыстыру қарастырылып отыр. Үкімет қазірдің өзінде тиісті ережелерді әзірледі.
Енді орталық және жергілікті деңгейде әкімшілік актілер мен рәсімдердің бірізділігін қамтамасыз ету қажет. Бұрын келіп түскен шағымдар мен өтініштерде қаралған мәселелер қайтадан соттағы дау-дамай нысанасы болмауы керек. Әкімшілік тәжірибенің жүйелілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет. Жария құқықтық сипаттағы дау-дамайды әкімшілік сот төрелігі деңгейіне беру бойынша ауқымды жұмыс атқарылуда. Былтыр бұл қосымша құқықтық-нормативтік актілердің заңдылығын қарайтын істерді қамтыды. Бұған дейін мұндай дау-дамайға қатысты шешім азаматтық іс жүргізу нормаларына сәйкес қабылданып келген.
Осының бәрі "Халық үніне құлақ асатын мемлекет" қағидатының нақты іс жүзіндегі көрінісі екені күмәнсіз. Еліміз сот жүйесі және құқық қорғау саласындағы түбегейлі реформалармен қатар ауқымды экономикалық өзгерістерді жүзеге асыруда. Мұның мемлекетіміз үшін маңызы айрықша.
Іскерлік белсенділікті арттыру мақсатында, соның ішінде инвестициялық дауларды шешу үшін қолайлы құқықтық институционалдық орта қалыптасуда. Соның арқасында сот шешімдерінің 80 пайызына жуығы инвесторлардың пайдасына шығарылып жатыр.
Мен отандық және шетелдік инвесторлармен кездесулер кезінде үнемі мына мәселеге айрықша назар аударамын: билік және бизнес өкілдері өзара сындарлы байланыс орнатуы керек, олар өзекті түйткілдерді ашық талқылап, шешу жолдарын бірлесе отырып іздеуі қажет.
Билікте отырған лауазымды тұлғаларға тапсырмам: әр даулы жағдайда мәмілеге келетін жолды іздеу керек, бірақ бұл жол заңнама жүйесіне нұқсан келтірмеуі қажет. Басқа сөзбен айтқанда, әр келісімнің заңдық шектеуі болуға тиіс. Атап айту керек, кассациялық соттарды құру бастамасы дәл осындай жиынның бірінде көтерілген болатын.
Инвестиция тартудың тағы бір маңызды факторы бар. Астана халықаралық қаржы орталығында Сот пен Арбитраж орталығы ағылшын құқығы қағидаттарына сай жұмыс істейді. Елімізде Үкімет жанынан Инвестициялық штаб құрылған. Аталған штаб соңғы уақытта инвестициялық жобаларға қатысты түйткілді мәселелерді жедел шешу арқылы өзінің тиімділігін көрсетті.
Сонымен қатар Президент Жарлығымен Бас Прокуратурада Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті құрылды. Біз іскерлік және инвестициялық ахуалды жақсартуға барынша мүдделі мемлекет ретінде осы саладағы жұмысты айрықша назарда ұстаймыз. Қазір Қазақстан шетел инвестициясын тарту көрсеткіші бойынша біздің аймақта көш бастап тұр.
Бірақ босаңсуға болмайды. Табанды жұмыс істеп, бұдан да биік белестерге ұмтылуымыз керек. Бұған еліміздің әлеуеті толық жетеді. Атап айтқанда, жаңа Конституцияға мемлекетіміздің инвестициялық қуатын күшейтуге арналған нақты нормалар қосылды. Соның ішінде қаржы саласына және "қарқынды дамитын қалаларға" арнаулы құқықтық режим енгізу туралы шешім қабылданды.
Баршаңызға мәлім, мен жақында "Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы" конституциялық заңға қол қойдым. Бұл маңызды құжатта "ақылды қалаға" тән дербес экожүйе қалыптастырудың құқықтық негізі бекітілді.
Арнайы құқықтық режим мемлекеттік басқару мүмкіндіктерін кеңейтуді, соның ішінде сот жүйесінің ерекше жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Алдыңғы қатарлы реттеу құралдары үздік әлемдік тәжірибені енгізуге, озық инновациялық шешімдерді сынақтан өткізуге және осы бірегей жобаны жүзеге асыру үшін барлық қажетті жағдайды жасауға мүмкіндік береді. Біздің басты мақсатымыз - Алатау қаласын болашақтың цифрлық агломерациясына, жаңа технологияларды тарту орталығына айналдыру. Мемлекет бизнес өкілдерімен ашық, өзара тиімді ынтымақтастыққа дайын.
Біз Заң мен тәртіпке бағынатын, баршаға бірдей мүмкіндік беретін Әділетті Қазақстанды құру үшін ауқымды жұмыс атқарып жатырмыз. Сондықтан сот жүйесінің тәуелсіздігін қамтамасыз етуге баса мән беріп отырмыз.
Бірінші шілдеде еліміздің жаңа Конституциясы күшіне енеді. Осылайша, Қазақстан өз дамуының шешуші кезеңіне қадам басады. Мен бүгін бес конституциялық заңға қол қойдым. Бұл - жаңа Конституцияға сәйкес мемлекеттік басқару жүйесі "Күшті Президент - ықпалды Құрылтай - есеп беретін Үкімет" тұжырымдамасы негізінде түбегейлі жаңғырады деген сөз. Осы құқықтық реформалар елімізде жасалып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге де тың серпін бермек.
Сөз соңында Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексті әзірлеуге және оның нормаларын жүзеге асыруға атсалысқан барша азаматқа шынайы ризашылығымды білдіремін. Бүгінгі басқосуда әкімшілік әділет институтын нығайтуға қатысты маңызды ойлар мен ұтымды ұсыныстар айтылады деп сенемін.
Сондай-ақ мен бүгін Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына және еліміздің заңнамасын жетілдіруге елеулі үлес қосқан бір топ азаматқа мемлекеттік награда беру туралы шешім қабылдадым. Баршаңызға құтты болсын деймін.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Тәуелсіздігіміздің 35 жылдығын нақты нәтижелермен қарсы алу керек - Президент
Сурет: Akorda
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Астанада Мемлекеттік рәміздер күніне арналған салтанатты шарада ел ішінде жасалып жатқан реформалар нәтижесі жөнінде пікір білдірді, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметінен.
Құрметті отандастар!
Баршаңызды Мемлекеттік рәміздер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Бұл - қасиетті Отанымыз - Қазақ елінің әрбір азаматы үшін маңызы ерекше мереке. Біз осы күні байрағымызды биікке көтереміз. Сол арқылы еңселі, егемен ел екенімізді күллі әлемге паш етеміз.
Қастерлі рәміздеріміз - ұлт құндылықтарының жарқын символы.
Мемлекетіміздің әр нышаны халқымыздың болмыс-бітімінің көрінісі саналады. Елтаңба - елдігіміздің айшықты белгісі. Әнұран - азаттығымыздың айбынды үні. Көк Туымыз - Тәуелсіздік тұмары. Төбемізге көтеріп, қадір тұтатын осы үш рәмізді мемлекеттігіміздің мызғымас үштағаны десек, артық болмайды.
Тарихқа үңілсек, жұртымыз әрқашан бір тудың астына жиналып, ынтымақ-бірлігін сақтай білген. Қазір де еліміз ауызбіршілігін нығайтып, алға қарай сеніммен қадам басып келеді.
Бәріңізге белгілі, наурыз айында біз біртұтас қоғам болып жалпыұлттық референдумға қатыстық. Азаматтарымыз конституциялық реформаны қолдап, дауыс берді. Осылайша, біз жаңа Конституциямызды қабылдап, төл тарихымыздың жаңа парағын аштық. Ата заңда халқымыздың сан ғасырлық арман-тілегі, мақсат-мұраты көрініс тапты. Кең байтақ жеріміздің тұтастығы, еліміздің егемендігі, азаматтардың құқықтары және бостандықтары басты құндылықтар деп жазылды.
Заң мен тәртіпті сақтау, білім мен ғылымды, жаңа технологияларды дамыту, тазалықты дәріптеу, табиғатты қорғау, волонтерлік қызметті қолдау конституциялық міндет ретінде айқындалды. Түбегейлі жаңа сипатқа ие болған Ата заңымыз Әділетті Қазақстанның мызғымас жарғысына айналды.
Конституцияда әр адам еліміздің мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге тиіс деп көрсетілді. Себебі ұлттық нышандарымызды қадірлеу отаншылдық рухының ең биік өлшемі екені сөзсіз. Нағыз патриоттар ғана елдің көшін алға бастайды, жердің шетін жаудан қорғайды. Басқа сөзбен айтқанда, отаншылдық дегеніміз - жеріміздің қауіпсіздігі және тұтастығының кепілі. Ұлт рәміздерінің мәртебесін арттыру, бұл - аса маңызды мемлекеттік жұмыс. Таяу арада Үкімет мемлекеттік рәміздерді орынды пайдалану мәселесі бойынша қаулыға қажетті түзетулерді енгізеді. Ұлттық нышандарымызды ұлықтау - ортақ парыз, бұл - әр азаматтың міндеті. Түптеп келгенде, рәміздерді қастерлеу - мемлекетімізді құрметтеу деген сөз.
Құрметті отандастар!
Біз биыл Тәуелсіздіктің 35 жылдығын атап өтеміз. Бұл тарихи кезең жүріп өткен жолымызды жан-жақты терең талдауды және болашаққа стратегиялық жоспар құруды мұқият ойластыру тұрғысынан үлкен мәнге ие. Аталған мерейлі датаны қажырлы еңбекпен және нақты нәтижелермен қарсы алуымыз керек. Биыл тұтас еліміз үшін ауқымды өзгерістерге толы жыл болып отыр. Қазақстан қоғамдық өмірдің барлық саласында соны серпіліске ұмтылған ел ретінде орнықты дамудың даңғыл жолына түсті.
Жалпыхалықтық референдумда қабылданған Конституция - Қазақстанның алдағы ондаған жылдарға арналған басты заңы. Дәл осы Ата заң халқымызды әлемдік өркениеттің жаңа белестеріне бастайды. Технологиялық жетістіктер, саяси дүрбелеңдер, әскери қақтығыстар белең алып жатқан қазіргі дәуірде Негізгі заңымыздың жол нұсқаушы темірқазық ретіндегі маңызы еселене түседі.
Еліміздің бас құжаты - Конституция 1 шілдеден бастап күшіне енеді. Тамыз айында бір палаталы Құрылтай сайлауы өтеді, ал қыркүйекте Қазақстан Халық Кеңесі құрылады.
Осылайша, біз ауқымды өзгерістер кезеңіне аяқ басамыз. Қазірдің өзінде халқымыздың болмысы, құндылықтары, сана-сезімі, тіпті, дүниетанымы өзгеріп жатыр. Азаматтарымыздың басым көпшілігі заңға құрметпен қарау, қоғамдық тәртіпті нығайту стратегиясын қолдайды, сондай-ақ "Таза Қазақстан" акциясына белсене қатысады.
Алайда бұл әр жетістікке мәз болып, жайбарақат отыратын заман емес. Біз биік мақсаттарға ұмтылып, тек қана алға - жарқын болашаққа қарай жүруіміз керек. Келешекке зор сеніммен қарап, Қазақстанды шын мәнінде өркениетті мемлекетке айналдыруымыз қажет.
Қазір біз бір ел болып жасампаздық жолына түстік: қоғамымызда жаңа идеялар, жаңа тұлғалар, отаншыл азаматтардың жаңа буыны пайда болуда. Мен Мемлекет басшысы ретінде осындай игі үрдісті қолдаймын. Мұны ел ішінде жасалып жатқан реформалардың айқын көрінісі деп санаймын.
Халқымыздың ауызбіршілігін нығайту басты мақсатымыз болып қала береді. Бұл - елдің табысты дамуының бірден-бір шарты, тиімді әрі ұзақмерзімді факторы.
Реформалардың бастапқы кезеңінде еліміздегі көзі ашық және ілгері қоғамдық-саяси күштер жалпыұлттық құндылықтар мен мақсаттар аясында бірігуі қажет деп санаймын. Сонда ғана Әділетті Қазақстанды құру, мемлекеттілігімізді нығайту ісінде табысқа жете аламыз.
Еліміздің Егемендігі, Тәуелсіздігі - ең маңызды, ең қастерлі құндылығымыз.
Біз өркениетті әрі озық ойлы ұлт ретінде өзімізге сенімді болуымыз керек. Ешкімге жалтақтамай батыл әрекет етуіміз қажет. Бұдан басқа жол жоқ. Мақсаты айқын, көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарымыз мемлекет тағдырына жауапты екенін терең түсінеді. Олар еріктілер қатарына қосылып, қайырымдылық жасап, маңызды бастамаларды табысты іске асырып жүр.
Нағыз отаншыл адам көзбояушылыққа бармайды, шын патриот ел мүддесі үшін табанды еңбек етеді. Жасампаз отаншылдық дегеніміз де - осы.
Мемлекет үшін бір күннің қамы емес, болашақтың жайы маңызды. Сондықтан біз Абайдың ұлағатына сай "ақырын жүріп, анық басамыз". Ұлт мүддесін бәрінен биік қойып, алысқа көз тігеміз. Төл тарихымызға құрметпен қарап, ұрпақтар сабақтастығын сақтауға баса назар аударамыз.
Бұл бағытта белсенді жұмыс істелуде. Жошы хан жерленген Ұлытау аймағына облыс мәртебесі берілді. Елімізде Жошы ұлысын зерттеу институты құрылды. Біз бұл мекеменің ғылыми әлеуетін күшейте береміз.. Көп ұзамай Қазақстан тарихының жеті томдық академиялық еңбегі жарыққа шығады. Оның бір томы түгелдей Алтын Орда тақырыбына арналды.
Бұдан бөлек, біз жаңа Конституцияда қазақ елінің төл шежіресі Ұлы даланың мыңдаған жылдық тарихымен сабақтас екенін айқын көрсеттік. Елордамызда Ұлы дала өркениетіне арналған зәулім ғимарат салынады. Жақында Астанада ЮНЕСКО-ның аясында Алтын Орда мұрасын зерттеу ісіне арналған халықаралық симпозиум өткізілді. Мұның бәрі мемлекеттігіміздің тұғырын нығайта түсуге зор ықпал етеді. Алтын Орда өзінің басқару институттары, дипломатиялық қызметі, байланыс және кеден жүйесі, әлемде мойындалған валютасы, озық инновациялары бар орта ғасырдағы алып ел болды.
Қазір Қазақстанда берік орныққан президенттік басқару үлгісі Алтын Орда кезінде құрылған саяси жүйеден бастау алады. Алтын Орданың ең басты мұрасы - оның мызғымас құндылықтары. Себебі алып мемлекетте діні, тілі, мәдениеті, дәстүрі бөлек адамдар ортақ ережелер аясында тату-тәтті өмір сүрді. Бабаларымыздың осындай тағылымды жолы біз үшін өшпес өнеге және басты стратегиялық бағдар болып қала береді.
Алтын Орданың жетістігі Еуразиядағы көптеген халықтың ортақ игілігі саналады. Сондықтан Ұлық Ұлыстың мұрагері ретінде біз Еуразияның біртұтастығын, өсіп-өркендегенін, ондағы мемлекеттердің барлығы тату-тәтті ғұмыр кешіп, ортақ қауіпсіздікті сақтап, халықтарының игілігі үшін қызмет еткенін құптаймыз.
Біздің мақсатымыз - өзгелердің таптаурын болған тәжірибелері мен идеяларын үлгі-өнеге етпеу, өнбейтін дау-дамайдан бойды аулақ салу. Сонымен бірге өткен ұлы дәуірдің құндылықтарын ой елегінен өткізіп, сапалы түрде жаңғыртып, заманауи өркениетке қарай бейімдеу.
Жаппай цифрландыру және жасанды интеллект технологиялары дамудың бұрын-соңды болмаған үлгісі мен тәсілдеріне жол ашатын жаңа әрі шексіз кеңістік қалыптастырды. Мыңның біріне берілетін дәл осы тарихи мүмкіндікті тек қуатты, күшті, болашаққа бағдар түзеген халықтар пайдалана алады.
Бұл міндетті еңсеру біздің өскелең ұрпақтың қолынан келеді. Мен бұған сенімдімін.
Қазақстанның орнықты дамуының негізінде ұлы тарихымыз, одан кем түспейтін қазіргі сәт және, ең бастысы, жарқын болашақ арасындағы ажырамас байланыс жатыр.
Қазір Қазақстан жаңа тұрпатты елге айналды. Біз біртұтас әрі жасампаз ұлт ретінде дамудың даңғыл жолына түстік. Кейінгі жылдарды еліміз үшін тарихи бетбұрыс кезеңі деуге толық негіз бар. Ауқымды реформалар барлық салаға тың серпін беруде. Түбегейлі өзгерістер, әсіресе, қоғамдық санаға зор сілкініс әкелді. Ішкі саясаттың мазмұны жаңарды, бағыт-бағдары айқындала түсті. Ел ішінде жанашырлық, еңбекқорлық, ұқыптылық, үнемшілдік қасиеттері орныға бастады. Азаматтарымыздың көзқарасы және ұстанымы өзгеруде. Халқымыз Әділетті, Мәдениетті, Таза және Қауіпсіз елде өмір сүруді қалайды. Сондықтан жұртымыз тәртіп бұзушылыққа, заңсыздыққа тұтас қоғам болып тосқауыл қоюда. Алайда, алдымызда тұрған жұмыс - өте ауқымды. Бұл жұмысты бәріміз бір ел, біртұтас халық болып міндетті түрде ойдағыдай орындаймыз.
Құрметті жас сарбаздар!
Мен былтыр әскери оқу орындарының үздік түлектерін қолдау жөнінде бастама көтердім. Оларға қалыптасқан дәстүрге сай "лейтенант" емес, "аға лейтенант" шенін тапсыру қажет екенін айттым. Соған сәйкес нақты тапсырма бердім. Міне, бүгін осы бастама нақты жүзеге асырылмақ. Сіздер оқуды бітіріп, бірден "аға лейтенант" шенін алатын тұңғыш түлек боласыздар. Бұл - өздеріңізге артылған зор сенім және үлкен жауапкершілік.
Қазақтың біртуар батыры Сағадат Нұрмағамбетовтің "атақты алғаннан оны арқалап жүру қиын" деген сөзі бар. Шын мәнінде, нағыз сарбаздың абырой-беделі оның шенімен емес, ең алдымен, Отан алдындағы мінсіз қызметіне қарай өлшенеді. Көптеген жастарымыз сіздерге қарап бой түзейді, үлгі алады. Бәріңіз де антқа адал болып, қазақ сардары деген атаққа әрдайым лайық боласыздар деп сенемін. Бүгін алқалы жиынға озат түлектердің ата-аналары да қатысып отыр. Сіздер Қазақстанның дәл осындай отаншыл азаматтарына тәлім-тәрбие бердіңіздер. Баршаңызға шынайы ризашылығымды білдіремін.
Жас офицерлердің алғашқы әскери шені құтты болсын! Қызметтеріңізге табыс тілеймін! Туымыз әрдайым көкте желбіресін! Қазақ елі мәңгі болсын!
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Мемлекет басшысы Алатау қаласының даму барысымен танысты
Сурет: Akorda
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Алматы облысына жұмыс сапары Алатау қаласының даму жоспарымен танысудан басталды, деп хабарлайды Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметінен.
Қазіргі кезде қала ауданы 88 мың гектарды құрайды. Шаһар 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен дамытылатын 4 арнаулы аумаққа бөлінген. Сонымен қатар қаланың негізгі даму аймақтары мен табыс көздері айқындалып жатыр. Магистралды инфрақұрылымды ілгерілету бойынша жол картасы қолға алынған. Басқарудың жаңа моделін қалыптастыратын Конституциялық заң қабылданды.
Бүгінде Gate City тұрғын үй алабы жедел өркендеп келеді. Мұнда "жайлы мектеп" бой көтеріп, "Маревен Фуд Тянь-Шань", "КНАУФ", Fruit Art, Dolce Pharm және Алматы желдеткіш зауыты секілді жүйе құрайтын кәсіпорындар жұмыс істейді.
Бұдан бөлек, 53 инвестициялық жобадан тұратын пул жасақталды. Оның жалпы сомасы 2 триллион теңгеден асады. Атап айтқанда, PepsiCo компаниясы Орталық Азиядағы картоп өңдейтін ең ірі зауыт салып жатыр. Mars Petcare компаниясы үй жануарларына арналған азық өндіретін өңірдегі алғашқы заманауи әрі бірегей жобаны қолға алды. KHAN TENGRI BIOPHARMA компаниясы дәрі-дәрмек пен медициналық қондырғылар шығарумен айналысады. "Исткомтранс" және G-Trans компаниялары логистикалық кластер құруда.
Мемлекет басшысына Iconic Complex жобасы таныстырылды. Бұл Алатаудағы көпфункционалды озық кешен саналады. Қаладағы негізгі нысанның бірі Gate District ауданында бой көтермек.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.
Батыс Қазақстан облысында стратегиялық коммуналдық нысандар жаңғыртылуда: Қанат Бозымбаев ЭКСЖ жобаларының құрылыс қарқынын тексерді
Сурет: primeminister.kz
Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев Батыс Қазақстан облысына жұмыс сапары аясында "Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту" ұлттық жобасы (ЭКСЖ) шеңберінде жүзеге асырылып жатқан жобалардың барысымен танысты, деп хабарлайды Үкіметтің баспасөз қызметінен.
Бүгінде өңірде коммуналдық инфрақұрылымды ауқымды жаңарту жұмыстары жүргізілуде. Жылумен, электрмен қамту, сумен жабдықтау және су бұру салаларында бірқатар ірі жобалар жүзеге асырылып жатыр.
Өңір алдағы жылыту маусымына қарқынды дайындалуда. Жаңғыртылып жатқан негізгі нысандардың бірі - Орал қаласын жылу және ыстық сумен қамтамасыз ететін "ЖайықТеплоЭнерго" АҚ. Қазіргі уақытта кәсіпорын "қызыл аймақта" тұр. 2029 жылға дейін жүргізілетін жаңғырту жұмыстарының нәтижесінде тозу деңгейін 83%-дан 60%-ға дейін төмендетіп, нысанды "сары аймаққа" шығару жоспарланған.
Сонымен қатар, тозу деңгейі 65%-ды құрайтын ұзындығы 1,8 шақырым болатын №7 жылу магистралін қайта жаңарту жұмыстары жалғасуда. Қанат Бозымбаев құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасын қатаң бақылауды тапсырды. Аталған жылу магистралі 24 бюджеттік мекеме мен 130 тұрғын үйді жылумен қамтамасыз етеді.
Жобаны жүзеге асыру желілердің тозуын азайтуға, жүйенің өткізу қабілетін арттыруға және пайдалану шығындарын төмендетуге мүмкіндік береді.
Келесі нысан Орал қаласының Зачаган кентіндегі №29 кәріз-сорғы стансасы болды. Қазіргі таңда мұнда құрылыс-монтаждау жұмыстарының 40%-ы орындалған. Жобаның құны - 1,7 млрд теңге. Жаңғырту аяқталғаннан кейін, 2027 жылдың соңына қарай станса тәулігіне 14 700 текше метрге дейін сарқынды суды айдай алады. Бұл жүйеге жаңа абоненттерді қосуға және кенттің коммуналдық инфрақұрылымын тиімді басқаруға жол ашады.
Одан кейін вице-премьер "Батыс Қазақстан аймақтық электр желілік компаниясы" ЖШС-нің қалалық электр желілері кешеніне барды. Мұнда 138 шақырым электр желілерін жаңғыртуға бағытталған үш кезеңді жоба жүзеге асырылуда. Қазіргі уақытта жобаның екі кезеңі аяқталып, үшінші кезең бойынша жұмыстар жалғасуда.
Қанат Бозымбаев қазіргі жаңғырту қарқынын сақтау өңірдің коммуналдық инфрақұрылымындағы жүйелі мәселелерді шешуге және энергиямен жабдықтау сенімділігін арттыруға мүмкіндік беретінін атап өтті. Жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижесінде облыстағы электр желілерінің тозу деңгейі 82%-дан 75,4%-ға дейін төмендеді.
Жұмыс сапары барысында отандық өндірушілерді қолдау мәселесіне ерекше назар аударылды. Жобаларда қазақстандық темірбетон тіректері, кабельдік-өткізгіш өнімдер, металл конструкциялар, трансформаторлық қосалқы стансалар, полиэтилен құбырлары және өзге де жабдықтар пайдаланылуда. Кейбір нысандарда қазақстандық қамту үлесі 80-99%-ға дейін жетеді.
29 мамырдағы мәліметке сәйкес ЭКСЖ электрондық платформасында Батыс Қазақстан облысы бойынша жалпы сомасы 113,7 млрд теңгені құрайтын 38 жоба тіркелген. Жалпы құны 21,9 млрд теңге болатын 10 пилоттық жоба белсенді жүзеге асырылу кезеңінде.
Ақпаратты пайдаланған жағдайда Kazakhstan Today ақпараттық агенттігіне гиперсілтеме жасау міндетті. Kazakhstan Today Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық құқық.